مقالات

اقتصاد گیگ یا Gig economy چیست؟ بستری برای مشاغل کوتاه‌مدت، موقت و متعدد

در جوامع مختلف شرایط همیشه به گونه‌ای نیست که همه افراد آن جامعه مشاغل دائمی داشته باشند. بسیاری از مواقع افراد یک جامعه به مشاغل کوتاه‌مدت یا موقت روی می‌آورند. زمانی که افراد به سراغ چنین مشاغلی می‌روند، می‌توانند به صورت هم‌زمان چندین شغل داشته باشند. مسئله آزادکاری یا فریلنسری مدت‌هاست که در جوامع مختلف به چشم می‌خورد اما در سال‌های اخیر پیمان‌کاران مستقل رشد چشم‌گیری داشته‌اند. به این وضعیت اقتصادی و کسب درآمد، اصطلاحاً اقتصاد گیگ می‌گویند. عوامل زیادی می‌توانند در رشد اقتصاد گیگی دخیل باشند. در این مطلب پس از تعریف معنی اقتصاد گیگ یا Gig Economy، اصول آن را نیز بررسی می‌کنیم تا متوجه شویم که مزایا و معایب این اقتصاد چیست.

اقتصاد گیگ چیست؟

آشنایی با مفهوم اقتصاد گیگ

اقتصاد گیگ یا Gig economy در واقع اقتصادی است که در آن افراد به دنبال مشاغل موقت هستند و برای آن قراردادهای کوتاه‌مدت منعقد می‌کنند. آزادکاران یا همان فریلنسرها شغل‌های کوتاه‌مدت را به شغل‌های تمام‌وقت و بلندمدت ترجیح می‌دهند. وقتی یکی از کارهای‌شان تمام شود به سراغ یک پروژه و کار جدید می‌روند.

پیمان‌کاری‌های مستقل جزو جدانشدنی اقتصاد گیگ است. بر اساس لغت‌نامه دانشگاه کمبریج، اقتصاد گیگ یک شیوه اشتغال‌زایی است که در آن افراد به جای آن که برای یک کارفرما کار کنند، مشاغل موقت انتخاب می‌کنند یا این که به چند شغل مجزا روی می‌آورند و برای هر یک دستمزدی جداگانه و متفاوت دریافت می‌کنند.

مطابق تحقیقات صورت‌گرفته، ۳۵ درصد از نیروی کار در کشور آمریکا از طریق آزادکاری یا فریلنسری زندگی خود را می‌گذارنند. این تعداد نشان‌دهنده‌ی چیزی حدود ۵۵ میلیون نفر است. لینکدین پیش‌تر پیش‌بینی کرده بود که این رقم تا سال ۲۰۲۰ به ۴۳ درصد هم خواهد رسید.

در این اقتصاد خبری از استخدام به شیوه سنتی‌اش نیست. چون مشاغل دائمی نیستند. البته در وظایف یک‌طرفه و یا تعیین شیفت‌های شخصی هم گاه نام این اصطلاح به چشم می‌خورد. اقتصاد گیگ هم‌چنین به قراردادهای آزادکاری بلندمدت و یا وظایف پیمان‌کاری مستقل نیز اطلاق می‌شود.

زمانی که برای خودتان کار می‌کنید، زمان‌تان دست خودتان است. شما می‌توانید هر روز و هر لحظه بر تجربیات خود بیفزایید. شما می‌توانید کارآفرینی کنید؛ لذت ببرید و درآمد کسب کنید. اما نباید فراموش کرد که یک دست صدا ندارد. تنها مهارت شما برای کارآفرینی کافی نیست. لازم است که با توسعه کسب‌وکارتان دریچه‌های تازه‌ای را به روی خود بگشایید.

اقتصاد گیگ را با نام‌های دیگری مانند اقتصاد آزادکار، نیروی کار چابک، اقتصاد اشتراکی و هم‌چنین نیروی کار مستقل نیز خطاب کنند.

ویژگی‌های اقتصاد گیگ (Gig economy) چیست؟

  • فناوری‌محور بودن: اقتصاد گیگ بر پایه بسترهای فن‌آوری ایجاد شده است. منظور وب‌سایت‌ها و پلتفرم‌هایی است که ارتباط میان کارمندان و شرکت‌هایی را که به دنبال مشاغل انعطاف‌پذیر هستند، فراهم می‌کنند. به این ترتیب پل ارتباطی میان کارمندان، مشتریان و صاحب‌کاران تشکیل می‌شود.
  • سیستم توافقی پرداخت: در اقتصاد گیگی، کارمندان در نقش پیمان‌کارهایی مستقل ظاهر می‌شوند. آن‌ها درآمدشان را به صورت توافقی دریافت می‌کنند. در چنین شرایطی کارمند خودش باید پرداخت یا حفظ مالیات را انجام دهد و از مزایایی که یک کارمند تمام‌وقت از آن بهره می‌برد، خبری نیست.
  • عدم مسئولیت کارفرما در امور بیمه‌ای: آزادکاران نه بیمه‌ سلامت گروهی دارند و نه بیمه سرمایه‌گذاری‌های بازنشستگی. البته از آن‌جا که آزادکاری در سال‌های اخیر بیشتر رواج پیدا کرده است، مزایایی هم‌چون پوشش بیمه سلامت، حساب‌های بازنشستگی مستقل و هم‌چنین بیمه تصادف و مسئولیت اکنون برای فریلنسرها در دسترس است.

اصول اقتصاد گیگ چیست؟

برای اقتصاد گیگ چند اصل مهم و ابتدایی بیان شده است که آشنایی با آن‌ها به ما کمک می‌کند بهتر متوجه شویم که راه موفقیت در اقتصاد گیگ چیست.

اصل اول: علاقه تنها شرط موفقیت نیست

معمولا آدم‌ها فکر می‌کنند برای آن که در یک اقتصاد گیگی موفق شوند، فقط کافی است پی علاقه‌شان بروند. اگر علاقمند به کاری باشید و مهارت آن را هم داشته باشید اما نتوانید آن را به خوبی ارائه دهید چه؟ فرض کنید می‌خواهید یک ایده خارق‌العاده را پیاده کنید. هم علاقه دارید و هم متبحرید. اما باید بتوانید ایده خود را به خوبی شرح دهید و دیگران را به سمت آن جذب کنید. پس فاکتورهای کلیدی دیگر را نیز مدنظر قرار دهید.

لازم است که انگیزه داشته باشید. زمانی که در یک اداره یا سازمان مشغول به فعالیت هستید، باید مطابق جریان از پیش‌تعیین‌شده‌ای که برای‌تان برنامه‌ریزی شده است حرکت کنید اما در اقتصاد گیگی همه‌چیز دست خودتان است. انگیزه کافی در کنار ایده‌پردازی مناسب و هم‌چنین ارائه مطلوب، عواملی هستند که می‌توانند شما را به یک کارمند گیگی موفق تبدیل کنند.

اصل دوم: حرفه‌ای باشید

هر روز بر تعداد فریلنسرها و مالکان کسب‌وکارهای کوچک افزوده می‌شود. به‌ویژه بحران همه‌گیری کرونا به این مسئله بیش از پیش دامن زده است. مشکل اینجاست که هنوز هم این سبک از کسب‌وکار تعریف چندان واضحی (به ویژه در کشوری مانند ایران) ندارد اما چیزی که می‌توان به خوبی آن را دریافت این است که باید در چنین اقتصادی حرفه‌ای بود. افراد زیادی از دورکاری و آزادکاری تصور نادرستی دارند. باید با حرفه‌ای‌گری بتوانید کارفرمای خود را مجاب کنید که با چه فرد متبحری روبروست.

مثلا نباید اجازه دهید وقتی دارید در خانه‌تان کار می‌کنید، چنین ذهنیتی در کارفرما ایجاد شود که کار شما بی‌اهمیت است. کارفرما نباید فکر کند که بقیه هم می‌توانند کار شما را به راحتی انجام دهند. باید به او ثابت کنید آن قدر حرفه‌ای هستید که کسی نمی‌تواند جایگزین شما شود.

البته در اقتصاد گیگی کمتر می‌توانید که فرصت ملاقات حضوری داشته باشید اما می‌توانید کاری کنید که کسب‌وکارتان حرفه‌ای به نظر برسد. مثلا زمانی که ایمیل و یا هر راه ارتباطی دیگری با مشتریان خود برقرار می‌کنید و برای کار خود برنامه دارید، مشتریان شما درمی‌یابند که با یک آدم حرفه‌ای روبرو هستند. رزومه‌ای که از خودتان ارائه می‌کنید هم در این میان بسیار کارگر خواهد بود.

اصل سوم: برون‌سپاری کنید

هوش و ذکاوت عنصر مهمی در موفقیت در اقتصاد گیگی است. اما باید قبول کنید که هیچ آدمی نمی‌تواند تمام مهارت‌ها را یک‌جا داشته باشد. شما نمی‌توانید صفر تا ۱۰۰ کار را خودتان دست بگیرید. آیا کسی که به دنبال برندسازی است، باید مباحث مالی و مالیاتی را فرا گیرد؟ نه. شما می‌توانید از کسانی که در زمینه‌های مختلف تخصص دارند کمک بگیرید و برای انجام امور متنوع، نیروهای جدید استخدام کنید.

بهتر است تمام کارها را خودتان در آغاز مدیریت کنید و بعد به فکر نیروی جدید باشید. به این ترتیب قادر خواهید بود کسب‌وکار خود را از زوایای مختلفی بررسی کنید. این‌گونه می‌توانید در هنگام توسعه کسب‌وکارتان به سراغ افرادی بروید که واقعا به درد می‌خورند و می‌توانند امور را به صورت تخصصی انجام دهند. چرا که پیش‌تر با تمام نیازهای کسب‌وکارتان به خوبی آشنا شده‌اید.

اصل چهارم: قبول کنید که کنترل برنامه زمانی همیشه امکان‌پذیر نیست

همیشه هم نمی‌توان انعطاف‌پذیری و کنترل زمان را مدیریت کرد. در مواردی پیش می‌آید که برنامه‌ریزی‌ها آن‌طور که باید و شاید مطابق پیش‌بینی‌ها جلو نمی‌رود. خیلی وقت‌ها پیمان‌کار آزاد می‌فهمد که تخمینش از زمان انجام پروژه و تحویل آن اشتباه بوده است. برخی مواقع هم ممکن است دوست نداشته باشد در یک زمان خاص کار کند. اما به هر طریق به دلایلی مختلف ناچار به این کار خواهد شد. در اقتصاد گیگی هیچ تضمینی وجود ندارد که پس از اتمام یک پروژه بلافاصله پروژه جدیدی به شما پیشنهاد شود.

پس حقیقت آن است که کنترل زمان امری نیست که بتوان همیشه به آن دسترسی داشت. اما می‌توانید برآیندی از زمان و برنامه کاری‌تان داشته باشید. شاید بعد از مدتی بتوانید به درک خوبی از این مسئله برسید و توقع‌ و انتظارات بی‌جا از خودتان، زمان‌تان و اقتصاد گیگی نداشته باشید. واقع‌بینی را جایگزین خوش‌بینی کنید تا بتوانید در محاسبات خود دقیق‌تر عمل کنید.

نیروی کار اقتصاد گیگ

در اقتصاد گیگی می‌توان نیروی کار را به چهار دسته تقسیم کرد. دسته نخست کارمندانی هستند با قراردادهای کاری صفر ساعت. دسته دوم افرادی هستند که خوداشتغال‌اند. دسته سوم قراردادهای کاری محدود دارند و در دسته چهار افرادی که تعداد منابع درآمدشان بیش از یکی است به چشم می‌خورند.

اقتصاد گیگ را نمی‌توان اقتصادی خطی دانست. در این اقتصاد می‌توان از زیرگروه‌های مختلفی از کارکنان صحبت کرد. دسته‌بندی زیر از دیدگاه دیگری نیروی کار اقتصاد گیگ را رده‌بندی می‌کند:

  • کارکنان آزاد: این افراد خودشان شغلی را انتخاب می‌کنند و درآمد اصلی‌شان را از این طریق کسب می‌کنند. مانند طراحان وب قراردادی.
  • کاسبان موقتی: افرادی که شغلی اصلی دارند و در کنار آن یک شغل موقت هم برمی‌گزینند. هدف آن‌ها کسب درآمدهای تکمیلی و جانبی است. به عنوان مثال می‌توان از معلمانی نام برد که به عنوان مراقب امتحانی نیز فعالیت می‌کنند و درآمدی جدا به دست می‌آورند.
  • افراد بی‌میل: افرادی که شغل‌شان آزاد است و کارفرما ندارند. اما تمایل دارند کاری را انجام دهند که در ردیف مشاغل استخدامی آزاد قرار می‌گیرد. مثلا رانندگانی که برای تحویل کالای فروشگاه آمازون (در ایران اسنپ و دیجیکالا) کار می‌کنند، در این دسته قرار دارند. آن‌ها از قراردادهای مجزا حقوق‌های مختلف می‌گیرند ولی در حقیقت این کارها در راستای همان شغل یعنی جابجایی و حمل‌ونقل مسافران است.
  • افرادی که به لحاظ مالی مشکل دارند: این افراد تنها به دلیل مشکل‌های مالی به اقتصاد گیگ روی می‌آورند تا بتوانند از پس مخارج و هزینه‌های خود برآیند.

دلایل رشد اقتصاد گیگ چیست؟

اما چه عواملی موجب رشد اقتصاد گیگ شده‌اند و دلایل استقبال مردم از این شیوه کسب‌وکار چیست؟ چند مورد مهم‌تر را با هم بررسی می‌کنیم.

  • رکود اقتصادی: از جمله عواملی که به رشد اقتصاد گیگی دامن زده است، کمبود مشاغل دائمی در دوران رکود است. افزایش نرخ بیکاری موجب شد تا افرادی که از یافتن شغلی بلندمدت ناامید شده‌اند، به پروژه‌های گوناگون روی بیاورند. عده‌ای دیگر نیز می‌خواستند خیال خود را آسوده کنند که اگر روزی منبع درآمد اصلی‌شان را از دست دادند، می‌توانند روی منابع دیگر حساب کنند.
  • تغییر در اقتصاد: افزایش خریدهای آنلاین و اعتماد مردم به این روش خرید، به اقتصاد گیگی رونق فراوانی بخشیده است. اکنون تحویل کالا درب منزل یکی از مهم‌ترین مسائلی است که خیال مردم امروزی را راحت کرده است؛ بشری که همیشه از کمبود زمان و زندگی تند و سریع عصر حاضر می‌نالد.
  • مسائل مالیاتی/ پرداختی: در کشوری مثل انگلستان حق بیمه همگانی برای خوداشتغالان پایین‌تر از کارمندان است. اگر یک سازمان مجددا کارکنان خود را طبقه‌بندی کند و آن‌ها را به عنوان پیمان‌کاران مستقل معرفی کند، می‌تواند از پرداخت حق بیمه همگانی پرهیز کند. پس به همین دلیل در کشورهایی با چنین سیستم مالیاتی یا مشابه آن، چنین کاری را انجام می‌شود و خود این امر باعث رونق اقتصاد گیگ شده است.

مزایای اقتصاد گیگ چیست؟

در ادامه به این می‌پردازیم که مزایای اقتصاد گیگ برای پیمان‌کاران مستقل چیست و آن‌ها چرا چنین شیوه‌ای را برمی‌گزینند.

انعطاف‌پذیری بالا

افرادی که از طریق اقتصاد گیگ به کسب درآمد یا تامین جانبی هزینه‌های خود می‌پردازند، از عاملی به نام انعطاف‌پذیری یاد می‌کنند. کارمندان فراوانی را در نظر مجسم کنید که با امضای یک قرارداد بلندمدت، متعهد می‌شوند باقی عمرشان را تا زمانی معین در اختیار کارفرما باشند. در چنین قراردادی جایی برای انعطاف‌پذیری وجود ندارد. کارمند کنترلی بر روی زمان‌بندی امور خود نخواهد داشت.

اما در اقتصاد گیگی همین انعطاف‌پذیری یکی از مهم‌ترین عناصر جذاب و البته یکی از اصول آن به شمار می‌رود. در اقتصاد گیگ زمانی که کارمند می‌خواهد به سراغ شیفت‌ها یا کارهای دیگری برود،‌ گزینه‌های موجود را بررسی می‌کند و زمانی که متوجه شد وظایف جدید با امور جاری‌اش تداخلی ندارد آن‌ها را برمی‌گزیند.

موقعیت‌های شغلی متنوع

تنوع شغلی در این روش بالاست و شما می‌توانید از میان مشاغل و پروژه‌های موجود به انتخاب بپردازید. حتی بسیاری از کارمندانی هم که به صورت تمام‌وقت در جایی مشغول هستند، برای کسب درآمد مکمل دست به دامان اقتصاد گیگ می‌شوند. این اقتصاد به آدم‌های حرفه‌ای و خبره اجازه می‌دهد تا پروژه‌هایی را انتخاب کنند که می‌تواند مسیر شغلی آن‌ها را عوض کند. پروژه‌ها و کارهایی که هم در رزومه آن‌ها اثرگذار خواهد بود و هم به لحاظ مالی برای‌شان سودمند است. هرچه این رزومه پربارتر شود، درآمد صاحبش را نیز بیشتر خواهد کرد.

کم شدن هزینه‌های کارمند و کارفرما

افزایش شمار پیمان‌کاران مستقل،‌ به نفع آنان است؛ به سود شرکت‌ها نیز. در حقیقت اقصاد گیگ برای کارمند و کارفرما یک موقعیت دوسربرد فراهم می‌کند. کارمند می‌تواند کاری منعطف‌تر و حتی با درآمد بهتر پیدا کند؛ کارفرما نیز با حذف هزینه‌های مربوط به استخدام کارمند تمام‌وقت، با رضایت‌مندی بیشتری دست به این کار می‌زند.

معمولا اگر یک کارمند پاره‌وقت و پروژه‌ای در شرکتی مشغول به کار شود، هزینه‌های استخدامش از استخدام یک کارمند تمام‌وقت و ثابت بسیار کمتر است.

در شرکت‌ها گاهی پروژه‌ها و موقعیت‌هایی خاص به وجود می‌آید که موقتی است. پس اگر شرکت بخواهد فردی را به صورت تمام‌وقت با مهارت موردنیاز استخدام کند، برایش صرفه اقتصادی ندارد. اقتصاد گیگ در چنین شرایطی بسیار خوش می‌درخشد. کاری می‌کند که شرکت به آسانی از میان کارشناسان ماهری که به صورت مستقل کار می‌کنند، یکی را انتخاب و با او همکاری کند. همین فرد اگر قرار باشد به صورت تمام‌وقت در شرکت استخدام شود، کارفرما باید هزینه‌های بسیار زیادی را به او بپردازد.

یک استارت‌آپ نوپا را در نظر بگیرید. این استارت‌آپ مگر چقدر سرمایه دارد که بخواهد در آغاز کار هزینه کند؟ اما می‌تواند هزینه‌های قرارداد مشاوره چندماهه را پرداخت کند. این مسئله نشان می‌دهد که اقتصاد گیگ تا چه حد می‌تواند بازدهی پروژه‌ها را افزایش دهد. وقتی کار به کاردان سپرده می‌شود، قطعا نتایج آن نیز به زودی عیان خواهد شد. البته باید به این مسئله هم دقت کنید که درآمد کارمندان معمولا در چنین اقتصادی بالا نیست؛‌ بلکه بستگی به موارد مختلفی دارد. در بخش‌های بعدی به این مسئله بیشتر می‌پردازیم.

سرعت تحویل خدمات و کالاها

به عنوان مزیتی دیگر باید از تحویل سریع‌تر کالاها و خدمات در اقتصاد گیگ نیز سخن گفت. در چنین اقتصادی سرعت به شکلی مطلوب افزایش پیدا می‌کند. درست است که اقتصاد گیگ می‌تواند موجب شود تا مشاغل سنتی احساس خطر کنند چرا که فناوری این مشاغل را به حاشیه می‌برد و کسب‌وکارها را دیجیتالی می‌کند. اما اقتصاد آزادکاری امنیت شغلی را به معنای دیگری تامین می‌کند.

بهر‌ه‌مندی از اقتصاد گیگ در شرایط فعلی آسان به نظر می‌رسد. شرکت‌ها می‌توانند با بهره‌مندی از این بستر، کارمندانی با مهارت‌های متنوع را گرد هم جمع آورند و کیفیت و سرعت خدمات و امور خود را افزایش دهند.

تعدد تعداد منابع درآمد

کارمندان می‌توانند با توجه به این مشاغل پاره‌وقت و موقت، منبع درآمدی تازه به دست آورند. فرض کنید که کارمند تمام‌وقت اداره‌ای هستید. مدت زیادی است آن‌جا کار کرده‌اید و کار دیگری از دست‌تان برنمی‌آید. به ناگاه و به هر دلیلی ناچار باید کار خود را ترک کنید. تا زمانی که کار جدیدی بیابید، هیچ منبع درآمدی ندارید. چرا که شما وابسته به آن اداره بوده‌اید. اما یک پیمان‌کار مستقل چند منبع درآمد جدا برای خود دست‌وپا می‌کند که اگر یکی از آن‌ها را از دست بدهد،‌ باز هم می‌داند که از طریق منابع دیگر می‌تواند به کسب درآمد بپردازد. این یکی از مهم‌ترین کاربردها و ویژگی‌های اقتصاد گیگ است.

کاهش درآمد مالیاتی

نرخ‌های مالیات کارگران سنتی و خوداشتغالان با هم تفاوت دارد. همین مسئله باعث کاهش درآمدهای مالیاتی می‌شود. به بیان دیگر رشد اقتصاد گیگ تاثیری منفی بر درآمدهای مالیاتی دارد. 

رشد اشتغال

افزایش انعطاف‌پذیری در اقتصاد گیگ مسئله‌ای است که موجب کاهش سریع بیکاری شده است. در حقیقت این انعطاف‌پذیری موجب شده است افراد برای جستجوی مشاغل کمتر با مشکل مواجه شوند. چنین مسئله‌ای بارها در دوران رکود اقتصادی در کشورهای مختلف به چشم خورده است.

سایر مزایا

یکی از سبک‌های آزادکاری، دورکاری است. زمانی که دورکاری می‌کنید، دیگر نیازی نیست به محل کارتان رفت‌وآمد کنید. دیگر نیازی به پرداخت هزینه‌های رفت‌وآمد ندارید. یا حتی دیگر در ترافیک هم معطل نخواهید شد. این مسئله را می‌توان به منزله استقلال شغلی قلمداد کرد. هم‌چنین دورکاری به شما اجازه می‌دهد که خط بطلانی بر محدودیت‌های جغرافیایی بکشید.

معایب اقتصاد گیگ چیست؟

همین ابتدا باید بگوییم قرار نیست گفته‌های پیشین را نقض کنیم. تنها قصد داریم با چشمی باز و واقع‌بین، معایب اقتصاد گیگ را نیز زیر و رو کنیم تا بهتر درک کنیم که این اقتصاد واقعا چیست و چه جایگاهی دارد. به هر طریق بهتر است آن روی سکه اقتصاد گیگی را هم ببینیم. درست است که این اقتصاد تحولی عظیم در کسب‌وکارها ایجاد کرده است، اما نمی‌توان از مشکلات آن چشم‌پوشی کرد.

شاید بتوان گفت بزرگ‌ترین مشکل این اقتصاد آن است که مشاغلی که در این اقتصاد وجود دارند، همگی کیفیت بالایی ندارند. عدم امنیت شغلی، عدم وجود بیمه، دستمزد کم، شرایط لغزنده و تبعیض از جمله مشکلات این اقتصاد است. برخی از معایب این اقتصاد به شرح زیر است:

مالیات

معمولا زمانی که در مشاغل ثابت با قراردادهای بلندمدت مشغول به کار می‌شوید، بخشی از هزینه‌های تامین اجتماعی و مراقبت‌های بهداشتی بر عهده کارفرما است. اما در اقتصاد گیگی و به عنوان یک فریلنسر، پرداخت چنین هزینه‌هایی تمام و کمال به عهده خودتان است.

انزوا

آزادکاری و به طور مشخص دورکاری موجب می‌شود افراد از محیط اجتماعی محل کار دور بمانند. آن‌ها کمتر در طی روز با همکاران خود صحبت می‌کنند. اگر هم جلساتی برگزار شود معمولا به صورت آنلاین خواهد بود. در چنین شرایطی فرصت دیدار حضوری به ندرت اتفاق می‌افتد. در موارد حاد حتی ممکن است افراد به افسردگی مبتلا شوند. چنین مسئله‌ای به ویژه از زمان آغاز دوران همه‌گیری کرونا بسیار بیشتر تشدید پیدا کرده است.

درآمدهای پایین

پیش‌تر گفتیم که به کمک این اقتصاد افراد می‌توانند که درآمدی بیش از درآمد ناشی از کار بلندمدت کسب کنند اما این اتفاق همیشگی نیست. در بسیاری از جوامع مشاغل گیگ دستمزدهای ناچیزی دارد. به ویژه آن‌ که با افزایش تعداد کارگران گیگ، فضا حالتی رقابتی به خود گرفته است. در این میان اگر مشتری کیفیت را بر هزینه ترجیح دهد، شرایط برای کارگر گیگ بسیار مطلوب خواهد بود اما معمولا چنین اتفاقی رخ نمی‌دهد.

دستمزد کارگران گیگ با توجه به خدماتی که ارائه می‌کنند، متفاوت است. مثلا رانندگان تاکسی‌های اینترنتی به مراتب دستمزد کمتری را از متخصصان بورسی دریافت می‌کنند.

عدم امنیت شغلی

در چنین بستری کارفرما می‌تواند بدون توجه و به هر دلیلی، کارگر گیگ را اخراج کند. البته به ندرت پیش می‌آید کسی بدون دلیل این کار را بکند. البته که باید گفت اخراج ناگهانی و تعدیل نیرو در مشاغل بلندمدت و و قراردادهای رسمی نیز به چشم می‌خورد اما با چالش‌های حقوقی و قانونی فراوانی همراه است.

انتقال ریسک از کارفرما به کارگر

احتمالا تاکنون دریافته‌اید که ساختار اقتصاد گیگی به گونه‌ای است که ریسک‌ها دیگر متوجه سازمان‌ها و شرکت‌ها نیستند. بلکه کارمندان و کارگران گیگی مخاطب‌ هدف ریسک‌های احتمالی هستند. از آن‌جا که در اقتصاد گیگ همواره شاهد نوسان هستیم و ثبات کمتر به چشم می‌خورد، کارگران گیگی در برخی موارد متضرر می‌شوند. آن‌ها تضمینی در خصوص حقوق آینده یا مبلغ خود ندارند. بدون کار کردن حقوقی ندارند که بخواهند برای ساعات طولانی بی‌کاری خود برنامه‌ریزی کنند. این مسئله کارگران گیگی را آسیب‌پذیر می‌کند.

عدم بهره‌مندی از مزایا

مشاغل سنتی مزایای متعددی به ویژه در دوران بازنشستگی دارند. مهم ترین آن بیمه درمانی و حقوق بازنشستگی است. یا مواردی نظیر بن مسکن و سایر بن‌های تشویقی و کارت‌های تخفیف. فریلنسرها معمولا از چنین مزایایی بی‌بهره‌اند. در اقتصاد گیگی خبری از مرخصی با حقوق نیست. زمانی که به صورت پیمان‌کار مستقل مشغول فعالیت هستید، باید بیشتر به فکر آینده مالی‌تان باشید.

نیاز به سرمایه اولیه

در برخی موارد مشاغل گیگ هم نیازمند سرمایه اولیه هستند. مثلا یک دورکار به اینترنت، کامپیوتر و یا تلفن هوشمند نیاز دارد. کسب‌وکارهای آنلاین اکنون به صحنه‌ رقابت‌های چالش‌برانگیز تبدیل شده است. این کار نیازمند تجربه، حرفه‌گری و سرمایه است.

اما دولت‌ها تلاش‌هایی برای مقابله با این مشکلات انجام داده‌اند. گزینه‌های بازنشستگی در آمریکا به کمک حمایت مالی از برنامه‌ها و پلتفرم‌های آنلاین از جمله این اقدامات است. دولت آمریکا این اجازه را به شرکت‌های بزرگ گیگ می‌دهد که کارگران‌شان را در ردیف شغلی کارمند یا کارگر تعریف کنند. این‌چنین می‌توانند در تعطیلات هم حقوق داشته باشند. هم‌چنین حداقل دستمزدهایی نیز برای مشاغل مختلف گیگی تعریف شده است. مثلا در برخی از کشورها برای رانندگان حداقل دستمزد تعریف‌ شده است.

راهکارهای موفقیت در اقتصاد گیگ چیست؟

برای بهره‌مندی بهتر از این بستر و شرایط، بهتر آن است که موارد زیر از جانب پیمان‌کاران مستقل رعایت شوند. آن چه در ادامه می‌خوانید چند توصیه ساده برای کارگران گیگی است.

  • به دنبال یک بازار کار ویژه برای خود باشید؛ به مهارت‌ها و منافع فعلی خود نگاه کنید و مناسب‌ترین گزینه را انتخاب کنید. در این میان به علایق‌تان هم توجه کنید.
  • به سراغ پلتفرم‌های فناوری بروید؛ زمانی که توانستید در یک زمینه متمرکز شوید، بسترهایی را که می‌توانند میان شما و شرکت‌ها ارتباطی برقرار کنند شناسایی کنید. این بسترها یا پلتفرم‌های جستجوی مشاغل به شما در یافتن موقعیت‌های مطلوب کمک می‌کنند. به این ترتیب دیگر نیازی به آن ندارید که زمان زیادی را برای تبلیغ خود و کارتان سپری کنید و به دنبال مشتری باشید.
  • تنظیم برنامه زمان‌بندی بسیار مهم است؛ درست است که انعطاف‌پذیری مزیت بزرگ اقتصاد گیگی است اما باید بتوانید از پیش به زمان‌بندی و وقت‌های آزادتان واقف باشید. در این صورت می‌توانید به درستی برنامه‌های خود را با مشاغل موجود مطابقت دهید و پس از بررسی بهترین کارها را انتخاب کنید. به این ترتیب دیگر نیازی نیست که زمان انجام گیگ‌های پذیرفته‌شده پیشین را تغییر دهید.
  • مدیریت امور مالی را نیز خودتان در دست بگیرید؛ حال که پذیرفته‌اید کارمند مستقل یک اقتصاد گیگی باشید، پس حساب‌وکتاب‌تان هم با خودتان باشد. باید بتوانید هزینه‌ها و درآمدهای خود را مدیریت کنید.
  • هر وظیفه و شغل جدید را مانند یک آزمون ورودی سرنوشت‌ساز بدانید؛ ممکن است پس از انجام یکی از همین وظایف کارفرما بازخورد خوبی به شما بدهد و بتوانید ارزش کار خود را بالاتر ببرید. در نتیجه فرصت‌های بیشتری در اختیارتان قرار خواهد گرفت. آوازه و اعتبار شما در چنین بستری، سرمایه شما خواهد بود. اگر انتظار کارفرما را برآورده کنید یا حتی فراتر از آن عمل کنید، دیگران نیز ترغیب می‌شوند با شما همکاری کنند. این مسئله درآمد بالاتر را برای شما به ارمغان می‌آورد.

رشد اقتصاد گیگ چقدر است؟

پیش‌تر تخمین زده شده است که ارزش اقتصاد گیگ در سطح جهانی تا پایان سال ۲۰۲۱ به ۳۴۷ میلیارد دلار برسد. مسائلی مانند طراحی و موارد مرتبط با فناوری محبوب‌ترین مشاغلی هستند که در ردیف مشاغل پرطرفدار گیگی به چشم می‌خورند.

پیش‌بینی رشد اقتصاد گیگی

هم‌چنین در آمریکا ۴۴ درصد از کارگران شرکت‌های بزرگ از طریق آزادکاری هزینه‌های اصلی زندگی خود را تامین می‌کنند. افزون بر این دست‌کم ۶۰ درصد از کارگران حداقل به صورت هفتگی به مشاغل فریلنسی مشغول‌اند.

چنین انتظار می‌رود که رشد اقتصاد جهانی گیگ از ۲۰۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۸ به ۴۵۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ برسد. این مقدار برابر است با نرخ رشد مرکب سالانه‌ای به اندازه ۱۷.۴ درصد. هم‌چنین پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۷ تعداد فریلنسرهای آمریکایی از ۵۷ میلیون به ۸۶ میلیون افزایش پیدا کند.

آمارهایی از اقتصاد گیگ

به درستی نمی‌توان آماری دقیق از تعداد افرادی که در اقتصاد گیگ مشغول فعالیت هستند ارائه داد. اما در بازه‌های زمانی مختلف آمارهایی رسمی و غیررسمی از شمار گیگی‌ها منتشر می‌شود. باید در نظر گرفت که در دو سال گذشته کرونا این اعداد و ارقام را به شکلی عجیب دستخوش تغییر کرده است. بد نیست به آمارهای زیر نگاهی بیندازید تا ببینید اقتصاد گیگی در دنیا در چه شرایطی به سر می‌برد.

مشاغل اصلی و مهم در اقتصاد گیگ
  • در کشورهای در حال توسعه، استفاده از پلتفرم‌های اقتصاد گیگ تا میزان ۳۰ درصد افزایش پیدا کرده است.
  • آمارها نشان می‌دهد که کشور هند پنجمین بازار بزرگ اقتصاد گیگ را در سال ۲۰۲۱ داراست.
  • در فاصله میان سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹ اقتصاد گیگی در انگلستان دوبرابر شده است.
  • در کانادا ۴۵ درصد از زنان ۱۸ تا ۲۴ ساله در پنج سال اخیر بخشی از کارگران گیگ را تشکیل داده‌اند.
  • بر اساس گزارش‌ها، حدود ۸۵ درصد از کل کارگران اقتصاد گیگی درآمدی کمتر از ۵۰۰ دلار در ماه دارند.
  • ۷۰ درصد از فریلنسرها برقراری تعادل بهتر بین کار و زندگی را دلیل مهمی برای روی آوردن به این اقتصاد عنوان می‌کنند.
  • ۵۳ درصد از افراد بین ۱۸ تا ۲۹ سال در آمریکا از گوشی‌های خود برای به دست آوردن شغل استفاده می‌کنند. این در حالی است که بیش از ۷۰ درصد فریلنسرها مشاغل خود را از طریق وب‌سایت‌ها و پلتفرم‌های مربوطه به دست می‌آورند.
  • آمارها از افزایش ۳۳ درصدی حقوق کارگران گیگی در سال ۲۰۲۰ خبر می‌دهند.
  • تعداد کارگران گیگی پس از آغاز شیوع کرونا هفت درصد کم شد.
  • در سال ۲۰۱۸ فریلنسرها چیزی در حدود ۱.۲۸ تریلیون دلار به اقتصاد گیگ افزودند.
  • در سال ۲۰۱۹ بیش از ۵۰ درصد فریلنسرها در آمریکا در مقایسه با کارگران سنتی امنیت شغلی بیشتری را حس می‌کردند.
  • به طور کلی پیش‌بینی می‌شود رشد اقتصاد گیگی سه‌برابر سریع‌تر از مشاغل سنتی باشد.
نرخ دستمزد ساعتی در اقتصاد گیگ بر حسب مشاغل

میزان اشتغال گروه‌های سنی مختلف در اقتصاد گیگ

مشاغل گیگ در میان نسل‌های مختلف به دلایل متفاوتی انجام می‌شود. هم‌چنین افراد مختلف ساعت‌های متفاوتی را مشغول به فعالیت در اقتصاد گیگ هستند. درآمدهای آنان نیز متفاوت خواهد بود.

مطالعاتی که در سال ۲۰۱۸ در آمریکا انجام شده است نشان می‌دهد که گروه سنی ۴۰ تا ۵۵ سال در این کشور زمان بیشتری را صرف انجام مشاغل گیگ می‌کنند. اما گروه سنی ۵۶ تا ۷۴ معمولا درآمد اندکی از این کار دارند. در حقیقت آن‌ها در تلاش‌اند در آخرین سال‌های اشتغال‌شان بتوانند که درآمدی اضافی به دست آورند.

۲۴ تا ۳۹‌ ساله‌ها نیز معمولا برای پرداختی‌های خود به مشاغل موقت و کوتاه‌مدت رو می‌آورند. این نسل در ازای ۲۶ ساعت در هفته چیزی حدود ۲۷,۵۰۰ دلار به دست می‌آورند. اما ۵۶ تا ۷۴ساله‌ها طی ۲۵ ساعت، ۴۳,۶۰۰ دلار درآمد در طی یک هفته دارند. البته چنین آماری در کشورهای مختلف متفاوت خواهد بود و این امر بستگی به جامعه آماری هدف و هم‌چنین شرایط حاکم بر آن جامعه دارد.

جمع‌بندی

اقتصاد گیگ اصطلاحی است که ممکن است به گوش خیلی‌ها نخورده باشد، اما آن‌ها بدون آن که بدانند معنای این اصطلاح چیست در چنین اقتصادی مشغول فعالیت‌اند. اقتصاد گیگی موجب ایجاد بستری می‌شود که در آن افراد به جای اشتغال در کارهای ثابتی با قراردادهای بلندمدت، مشاغل کوتاه‌مدت و موقت را برمی‌گزینند. اگر شما هم اکنون به عنوان فریلنسر و به صورت پروژه‌ای و یا آنلاین با چند شرکت و کارفرمای مختلف در ارتباط هستید، بخشی از اقتصاد گیگ به شمار می‌‌روید. اقتصاد گیگی با مزایا و معایب مختلفی همراه است. از جمله مزایای آن می‌توان به انعطاف‌پذیری بالا به لحاظ زمان‌بندی، تنوع بالا، تعدد منابع درآمد، کاهش هزینه‌های کارفرما و هم‌چنین افزایش سرعت خدمات اشاره کرد. در میان معایب نیز مشکلاتی نظیر عدم بهره‌مندی از مزایایی مانند بیمه بازنشستگی، درآمدهای معمولا پایین، عدم امنیت شغلی و انتقال ریسک از کارفرما به کارگر به چشم می‌خورد.

سوالات متداول با پاسخ‌های کوتاه

اقتصاد گیگ چیست؟

اقتصاد گیگ به شرایطی اشاره دارد که در آن نیروی کار به جای اشتغال به مشاغل ثابت با قراردادهای بلندمدت، به انجام چندین وظیفه کوتاه‌مدت و به صورت مستقل روی می‌آورند. این عبارت در اصل به اقتصاد مشاغل فریلنسری یا آزادکاری اشاره دارد.

نام‌های دیگر اقتصاد گیگ چیست؟

اقتصاد آزادکاری و فریلنسری، اقتصاد اشتراکی، نیروی کار مستقل، نیروی کار چابک.

مزایا و معایب اقتصاد گیگ چیست؟

از جمله مزایای این اقتصاد می‌توان به تعدد منابع درآمد، انعطاف‌پذیری زمانی، کاهش هزینه‌هایی نظیر رفت‌وآمد اشاره کرد. در میان معایب نیز دستمزد پایین، عدم وجود امنیت شغلی و عدم بهره‌مندی از مزایایی نظیر بیمه بازنشستگی به چشم می‌خورد.

دلایل رشد اقتصاد گیگ چیست؟

رکود مهم‌ترین عاملی است که منجر به رشد اقتصاد گیگی می‌شود. هم‌چنین تغییر در شیوه زندگی و اقتصاد نیز عامل دیگری است که باعث می‌شود مشاغل آنلاین گیگ و دورکاری‌ها بیش از پیش به چشم بخورند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا