آموزش

سهام عدالت چیست؛ از آزادسازی تا پرداخت سود

سال‌ها از تخصیص سهام عدالت به اقشار مختلف جامعه ایران می‌گذرد و در حال حاضر بیش از نیمی از جمعیت ایران (حدود ۴۶ میلیون و ۵۰۰ هزار تن) مشمول سهام عدالت شناخته شده‌اند. بحث سهام عدالت همیشه داغ بوده اما مطرح شدن آزادسازی و امکان فروش و مدیریت مستقیم آن در اردیبهشت ۹۹ توجه‌های بیشتری را به سمت این سهام جلب کرد و بسیاری به دنبال پاسخ پرسش‌های خود درباره سهام عدالت و روش‌های مدیریت آن هستند و شاید اصلا بخواهند بدانند که سهام عدالت چیست، چه کسانی مشمول آن هستند و چگونه می‌توان برای دریافت آن ثبت نام کرد.

در ادامه این مطلب به پرسش‌های مختلفی درباره نحوه آزادسازی سهام عدالت، فروش آن، روش مدیریت مستقیم و غیرمستقیم سهام عدالت، تعیین تکلیف سهام عدالت فوت‌شدگان و نخوه پرداخت سود این سهام پاسخ می‌دهیم.

سهام عدالت چیست؟

سهام عدالت چیست

طبق توضیحات پایگاه اطلاع‌رسانی سهام عدالت، این سهام شامل بخشی از سهام شرکت‌های دولتی مشخص است که به اقشار دارای درآمد پایین فروخته شده است. این طرح را می‌توان نوعی یارانه دانست. طرح سهام عدالت در دولت نهم اجرایی شد و یکی از طرح‌های اقتصادی دولت برای بهبود رفاه جامعه و حمایت از اقشار کم‌درآمد و فقرا بوده که بارها از آن اعلام حمایت شده است.

ایجاد استقلال بیشتر برای خانواده‌های نیازمند، کاهش حمایت مالی مستقیم دولت از آن ها، تسریع روند خصوصی‌سازی شرکت‌های دولتی، استفاده از روش‌های شفاف برای واگذاری سهام، در دست گیری بخش بیشتری از سهام های دولتی از سوی مردم، گسترش سهم بخش تعاون و تقسیم ثروت کشور به طور متعادل از جمله اهدافی هستند که دولت با اجرای این طرح آن‌ها را دنبال می‌کند.

طرح سهام عدالت شامل سهام شرکت‌های بزرگی مانند خودروسازی‌ها، فولاد، معادن، بیمه، بانک، هواپیمایی، کشتیرانی، نیروگاه‌ها، مخابرات و نفت گاز بود که اجرای آن پس از دهک‌بندی درآمدی جامعه با واگذاری سهام به برخی از افراد تحت پوشش کمیته امداد، سازمان بهزیستی و رزمندگان بیکار آغاز شد.

ارزش برگه سهم‌های عدالت در ابتدا ۵۰۰ هزار تومان بود و سپس به یک میلیون تومان افزایش یافت و تعیین شد که برای گروه‌های کم درآمد نیمی از قیمت هر سهم تخفیف داده شود و نیم دیگر طی بازه‌ای ۱۰ ساله از سود شرکت پرداخت شود.

چه کسانی مشمول سهام عدالت هستند؟

پرسشی که همچنان برای بسیاری مطرح است این است که سهام عدالت به چه گروه‌هایی تعلق می‌گیرد و مشمولان آن چه کسانی هستند. افراد تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی، عشایر و روستاییان، کارگران فصلی و ساختمانی، کارمندان دستگاه‌های اجرایی و بازنشستگان و سایر اقشار مانند خبرنگاران، زنان سرپرست خانوار، طلاب و خادمان مساجد مشمول دریافت این سهام هستند.

در این میان، مددجویان کمیته امداد و سازمان بهزیستی گروهی هستند که از تخفیف ۵۰ درصدی بهره‌مند بوده‌اند. همه آنان به همراه گروه‌های روستاییان و عشایر، کارگران فصلی و ساختمانی و گروه سایر اقشار نیز سود سهام خود را تا سال ۹۷ دریافت کرده‌اند.

چطور برای استعلام سهام عدالت اقدام کنیم؟

برای استعلام سهام عدالت نخست باید وارد سامانه سهام عدالت به آدرس www.samanese.ir شوید، کد ملی خود را وارد کرده و اطلاعات شخصی‌تان را ارائه کنید. در صورتی که مشمول این سهام باشید، برگه سهامی به شما نمایش داده می‌شود که دارای هفت ردیف است.

این ردیف‌ها شامل «ارزش سهام تخصیصی اولیه با توجه به بعد خانوار»، «مجموع مبالغ دریافت شده توسط دولت از محل سود سهام»، «سود پرداخت‌شده نقدی»، «ارزش اقساط تسویه شده»، «بهره‌مندی از تخفیف دو دهک اول»، «باقی‌مانده ارزش اولیه سهام تخصیصی» و «دارایی مشمول (ارزش اسمی سهام متعلق به مشمول)» هستند. اما هر یک از این موارد نشانگر چه چیزی است؟

ارزش سهام تخصیصی اولیه با توجه به بعد خانوار، ارزش سهام اختصاص‌یافته به شما با توجه به تعداد اعضای خانواده‌تان را نشان می دهد.

مجموع مبالغ دریافت شده توسط دولت از محل سود سهام، بیانگر کل مبلغ سودی است که سهام اختصاص‌یافته به شما تا تاریخ صدور این صورت‌‌حساب تولید کرده است.

سود پرداخت‌شده نقدی نشان می‌دهد که مبلغ سودی که در سال‌های گذشته به صورت نقدی به شما پرداخت ‌شده، چقدر است.

ارزش اقساط تسویه شده مبلغ خالص سود شما است که در قالب اقساط محاسبه و پرداخت‌شده است. این مبلغ با کم کردن «سود پرداخت‌شده نقدی» از «مجموع مبالغ دریافت شده توسط دولت از محل سود سهام» به دست می‌آید.

بهره‌مندی از تخفیف دو دهک اول نیز نشان می‌دهد که شما چه مقدار از تخفیف دو دهک اول بهره‌مند شده‌اید و برابر با آن مبلغ از پرداخت اقساط معاف شده‌اید.

باقی‌مانده ارزش اولیه سهام تخصیصی مبلغی از ارزش اولیه سهام شما است که قسط آن از سود دریافتی پرداخت ‌نشده و می‌تواند توسط شما پرداخت و به دارایی شما افزوده شود.

دارایی مشمول (ارزش اسمی سهام متعلق به مشمول) نشانگر مبلغی از سهام شما است که اقساط آن پرداخت‌ شده و اکنون جزء دارایی های شما است.

اگر در زمینه سهام عدالت در هر ساعت از روز با پرسش یا مشکلی روبه‌رو شدید، می‌توانید با شماره تلفن ۸۳۳۳۸ (مرکز پشتیبانی سهام عدالت) تماس بگیرید که به صورت ۲۴ ساعته پاسخگوی سوالات مردم است.

سود سهام عدالت چگونه پرداخت می‌شود؟

سهام عدالت متشکل از یک سبد سهام است که سهام چندین شرکت را شامل می‌شود و سهامداران آن همچون دیگر سهامداران بورس در سود و زیان شرکت‌ها سهیم هستند. بر خلاف یارانه‌ها که به صورت یک جا به حساب سرپرست خانوار واریز می‌شوند، سود این سهام برای هر یک از افراد خانوار به حساب خود آن شخص واریز می‌شود.

هر یک از اعضای خانواده در هنگام ثبت‌ نام این طرح به طور جداگانه، شماره شبای حساب خود را در سامانه ثبت کرده و در نتیجه برای دریافت سود نیازی به دریافت سهم خود از سرپرست خانوار ندارد. شما می‌توانید وضعیت سهام و سود خود را از سایت سهام عدالت که در بخش‌های قبل نشانی آن را بیان کردیم،  پیگیری کنید.

آیا هنوز می توان برای دریافت سهام عدالت ثبت نام کرد؟

دوره مجاز ثبت نام برای دریافت این سهام هم اکنون به پایان رسیده و با توجه به عدم وجود زمینه قانونی مناسب، در حال حاضر ثبت نام و ارائه سهام عدالت به افراد جدید صورت نمی‌گیرد.

اگر فرصتی برای ثبت نام افراد تازه ایجاد شود، اطلاع‌رسانی‌های مربوط به آن از طریق رسانه‌های عمومی وابسته به دولت انجام خواهد گرفت. در صورتی که دارای این سهام نیستید و قصد ثبت نام برای دریافت آن را دارید، پایگاه های اطلاع رسانی این سهام را پیگیری کنید تا در صورت اعلام شرایط ثبت نام از آن مطلع شوید.

ارزش سهام عدالت چقدر رشد کرده است؟

بدیهی است که ارزش سهام ارائه شده در قالب سهام عدالت در بیش از یک دهه‌‌ای که از اجرایی شدن این طرح می‌گذرد با روند افزایشی همراه بوده است. سهام ارائه شده در سبد (پرتفوی) عدالت مربوط به ۴۹ شرکت است که ۳۵ مورد از آن‌ها را شرکت‌های بورسی تشکیل می‌دهند.

میزان ارزش سهام شما در سامانه سهام عدالت قابل مشاهده است. طبث آخرین به روز رسانی صورت گرفته پس از اوج و فرودهای اخیر بازار سرمایه در سوم آذرماه ۹۹، ارزش سهام عدالت به ۱۲ میلیون و ۸۹۰ هزار تومان رسیده است.

آزادسازی سهام عدالت یعنی چه؟

آزادسازی سهام عدالت به این معناست که امکان خرید و فروش و مدیریت و تصمیم‌گیری درباره سهام عدالت برای دارندگان آن به وجود آید. سهام عدالت تا اوایل سال ۹۹ قابل خرید و فروش نبود و دارندگان قادر به مدیریت سهام خود نبودند. اما با موافقت رهبر انقلاب با درخواست ریاست جمهوری مبنی بر آزادسازی سهام عدالت، تصمیم‌گیری درباره این سهام برای دارندگان میسر شد.

با آزادسازی این سهام، در مرجله اول این امکان برای دارندگان آن فراهم شد تا در صورت تمایل، ۳۰ درصد از سهام خود را به فروش برسانند. پس از آن نیز در روز عید غدیر سال ۹۹، ۳۰ درصد دیگر از سهام عدالت آزادسازی شد و اکنون دارندگان این سهام که روش مستقیم مدیریت را انتخاب کرده‌اند، می‌توانند در مجموع ۶۰ درصد از سهام خود را بفروشند.

آزادسازی سهام عدالت به چند روش صورت می‌گیرد؟

در روند آزادسازی سهام عدالت، سهامداران حق انتخاب دارند تا از میان دو روش مدیریت مستقیم و مدیریت غیرمستقیم یکی را برگزینند.

در صورتی که سهامدار روش مدیریت مستقیم را انتخاب کند، خودش مدیریت سهام خود را برعهده خواهد داشت. در مدیریت غیرمستقیم اما با این وجود که مالکیت سهام عدالت همچنان در دست سهامدار خواهد بود، مدیریت سهام توسط شرکت‌‌های سرمایه‌‌گذاری استانی سهام عدالت صورت خواهد گرفت و این شرکت‌ها به نیابت از سهامداران، سهام آنان را مدیریت خواهند گرفت.

چطور روش مدیریت سهام عدالت خود را انتخاب کنیم؟

سهامداران عدالت تا ۲۹ خرداد ۹۹ فرصت داشتند تا برای انتخاب روش مستقیم (در دست گرفتن مدیریت سهام خود به صورت مستقیم)، وارد سامانه این سهام (www.samanese.ir) شوند و گزینه روش مدیریت مستقیم را‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ انتخاب کنند.‌‌‌ باید توجه داشته باشید که در صورتی که این روش را انتخاب کردید دیگر امکان تجدید نظر در آن را نخواهید داشت و نمی‌توانید انتخاب خود را به مدیریت غیرمستقیم تغییر دهید.

هر فرد دارای سهام عدالت که در مهلت اعلام شده گزینه مدیریت مستقیم را در سامانه سهام عدالت انتخاب نکرده باشد، به طور خودکار زیرمجموعه روش مدیریت غیرمستقیم قرار می‌گیرد. پس در صورتی که قصد انتخاب گزینه مدیریت غیرمستقیم را داشته‌اید، لزومی به مراجعه به سامانه سهام عدالت نبوده و بدون انجام هیچ کاری این گزینه به طور خودکار برای شما در نظر گرفته خواهد شد.

سهام افرادی که زیر مجموعه مدیریت غیرمستقیم قرار گرفته‌اند، به طور خودکار به شرکت‌های سهام عدالت استانی منتقل می‌‌شود. این به آن معناست که سهام عدالت همچنان در مالکیت سهامدار خواهد بود اما مدیریت سهام را شرکت‌‌های سرمایه‌گذاری سهام عدالت استانی بر عهده خواهند گرفت و سود این سهام سالانه برای صاحبان سهام واریز می‌‌شود.

شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی چه خواهند کرد؟

بعد از انجام فرایند افزایش سرمایه، این شرکت‌ها وارد بازار بورس یا فرابورس خواهند شد و بدون محدودیت امکان معامله خواهند داشت.

تفاوت سهامدارانی که روش مدیریت مستقیم را انتخاب می‌کنند با آنان که روش “مدیریت غیرمستقیم” را بر می‌گزینند در این است که دسته اول ۳۶ شرکت سهام عدالت در سیستم معاملاتی شان قرار می‌گیرد اما دسته دوم تنها یک شرکت سرمایه‌گذاری استانی در سبد سهام خود خواهد داشت.

سهامدارانی که روش غیرمستقیم را انتخاب کرده‌اند، باید وضعیت شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی را پیگیری کنند. این شرکت‌ها پس از انتقال اطلاعات از سازمان خصوصی‌سازی به شرکت سپرده‌گذاری مرکزی و مشخص شدن وضعیت تعداد سهامداران در هر یک از استان‌ها، باید فرایند افزایش سرمایه شرکت‌ها و درج نماد در بورس یا فرابورس را طی کنند.

چطور سهام عدالت را بفروشیم؟

اگر روش مدیریت مستقیم سهام عدالت را انتخاب کرده‌اید، برای فروش سهام خود باید به شعب بانکی مراجعه کنید که شماره شبای حساب خود در آن بانک را به سازمان خصوصی‌سازی ارائه کرده‌اید. سپس با تکمیل فرم‌ها و تعهدنامه لازم می‌توانید برای فروش حداکثر ۶۰ درصد از سهام عدالت خود ثبت سفارش کنید تا بانک‌ها به واسطه کارگزاری‌های طرف قرارداد خود به تدریج اقدام به فروش سهام شما در بورس کنند.

این بانک‌ها پس از فروش سهام شما توسط کارگزاری‌ها و دریافت مبلغ حاصل از این فروش، آن را به حساب شما واریز خواهند کرد. دلیل پیوستن بانک‌ها به روند فروش سهام عدالت افزایش سرعت این اقدام عنوان شده است.

در صورتی که قصد فروش سهام عدالت خود را دارید، باید در نظر داشته باشید که:

  • دارندگان سهام عدالت حق هیچ گونه اعتراض در خصوص سهام انتخابی برای فروش، زمان و قیمت فروش سهام را از خود سلب می‌کند.
  • کارگزاری در مرحله اول تنها می‌تواند نهایتا معادل ۶۰ درصد از مجموع تعداد سهام شرکت‌ها یا ارزش ریالی سهام را بفروشد.
  • کارگزار مجاز است سهام را به هر قیمتی که در لحظه فروش سهام در بازار امکان فروش آن را دارد به فروش رساند.
  • انتخاب زمان فروش و سهامی که باید به فروش برسد، بر عهده کارگزار با هماهنگی ناظر بازار است.
  • به تازگی امکان لغو سفارش فروش سهام عدالت فراهم شده و آن دسته از سهامداران عدالت که متقاضی فروش سهام بوده اما در این کار تجدید نظر کرده‌اند، اکنون می‌توانند در پنل کارگزاری‌ها از این گزینه استفاده کنند. این امکان تنها در شرایطی قابل استفاده است که سهام شما هنوز فروخته نشده باشد. اگر پیش از لغو سفارش فروش، سهام متقاضی فروخته شده، دیگر امکانی برای بازیابی آن وجود ندارد.
  • وجوه ناشی از فروش سهام، پس از فروش، از طریق کارگزاری به بانک پرداخت و به حساب بانکی فرد واریز می‌شود.
  • کلیه هزینه‌های اجرایی سفارش اعم از کارمزدها، مالیات فروش و حق‌العمل کاری بانک بر عهده فرد مشمول سهام عدالت بوده و بایستی اجازه دهد از محل مبالغ ناشی از فروش سهام کم شود.

آیا برای فروش سهام عدالت نیازی به کد بورسی است؟

فعلا خیر. کسانی که روش مدیریت مستقیم سهام عدالت را‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ انتخاب می‌کنند، فعلا نیازی به کد بورسی ندارند. فهرست این افراد پس از مهلت اعلام شده به شرکت سپرده‌‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه موسوم به «سمات»، ارسال شده و در آن جا برای سهامداران عدالت کد بورسی ایجاد می‌شود و سهام به نام فرد ثبت می‌شود.

فروش یا حفظ سهام عدالت؟ کدام بهتر است؟

امکان فروش سهام عدالت همواره وجود خواهد داشت و شما مجبور نیستید برای تصمیم‌گیری درباره فروش آن عجله کنید. سبد سهام عدالت در بازه‌ای بلندمدت، سبدی ارزشمند خواهد بود و این ارزش به مرور بالاتر خواهد رفت و سود بیشتری برای دارندگان آن به همراه خواهد داشت. بنابراین می‌توان گفت که حفط سهام عدالت از فروش آن سودمندتر خواهد بود. از این رو تاکید می‌شود که سهامداران عدالت تنها در صورت نیاز ضروری سهام خود را بفروشند.

سهام عدالت متوفیان چه می‌شود؟

در گذر زمان ممکن است سهامداران عدالت به دلایل گوناگون فوت کنند. سهام عدالت نیز یکی از دارایی‌های متوفی محسوب می‌شود و بعد از فوت او به وراث منتقل خواهد شد و طبق قانون ارث بین آنان تقسیم می‌شود.

وراث آن دسته از سهامداران عدالت که فوت شده‌اند، می‌توانند ظرف یک الی دو ماه به دفاتر خدمات پیشخوان دولت مراجعه کرده و از طریق شرکت سپرده‌گذاری فرآیند انتقال سهام به ورثه را انجام دهند.

طبق قواعد ارث، وارث به سه طبقه تقسیم شده و هر کدام از این طبقات مانع از ارث بردن طبقه بعدی خواهند شد و بر یکدیگر اولویت دارند. این طبقات به ترتیب عبارتند از:

  • طبقه اول: پدر و مادر، اولاد (فرزندان) و اولاد اولاد (نوه ها)
  • طبقه دوم: اجداد، برادر و خواهر و اولاد آن‌ها
  • طبقه سوم: عمه‌ها‌، عموها، خاله‌ها‌، دایی‌ها و فرزندان آن‌ها

هر یک از این وراث می‌توانند وراث سایر طبقات را از سهم الارث و سهام عدالت محروم کنند. زن و شوهر جزء طبقات ارث محسوب نمی‌شوند و با تمام طبقات ارث خواهند برد. پس زن و شوهر با تمام طبقات به اندازه سهمشان از سهام عدالت ارث می‌برند.

پدر و مادر، هر کدام یک ششم از کل سهم الارث و سهام عدالت را خواهند برد. در صورتی که متوفی صاحب فرزند باشد، یک هشتم سهام عدالت و در غیر این صورت یک چهارم آن به زن متوفی تعلق خواهد گرفت. شوهر متوفی یک چهارم سهام عدالت را در حالتی که متوفی فرزندی داشته باشد به ارث می‌برد و در غیر این صورت سهم او یک دوم از سهم الارث خواهد بود.

از میان فرزندان سهامدار عدالت متوفی، دختران نصف پسران سهم دارند. اگر تمام آن‌ها دختر و یا پسر باشند، میزان سهام آن‌ها یکسان خواهد بود. نوه‌ها ارث پدر یا مادر خود را خواهند برد اما این تنها در صورتی است که پدر یا مادر آن‌ها در زمان فوت متوفی در قید حیات بوده و قبل از تقسیم اموال و سهام عدالت از دنیا رفته باشد.

نوه‌ای که فرزند دختر متوفی محسوب می‌شود، چه پسر باشد و چه دختر، سهم مادر خود را به ارث برده و نوه‌ای که فرزند پسر متوفی محسوب می شود‌، پسر باشد یا دختر، سهم پدر خود را از سهم الارث متوفی خواهد برد.

جمع‌بندی

سهام عدالت متشکل از سهام شرکت‌های دولتی مشخصی است که به اقشار دارای درآمد پایین فروخته شده است. افراد تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی، عشایر و روستاییان، کارگران فصلی و ساختمانی، کارمندان دستگاه‌های اجرایی و بازنشستگان و سایر اقشار مانند خبرنگاران، زنان سرپرست خانوار، طلاب و خادمان مساجد مشمول دریافت این سهام هستند.

سهام عدالت در اوایل سال ۹۹ آزادسازی شد و سهامداران این امکان را یافتند که بتوانند سهام عدالت خود را به فروش برسانند. در حال حاضر افرادی که روش مدیریت مستقیم سهام عدالت را انتخاب کرده‌اند، می‌توانند ۶۰ درصد از سهام خود را بفروشند. کسانی که روش غیرمستقیم را انتخاب کرده‌اند نیز پس از تشکیل شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی سهام عدالت می‌توانند اقدام به فروش سهام خود از این شرکت‌ها کنند. با اینکه هم‌اکنون امکان فروش سهام عدالت فراهم است، توصیه می‌شود که سهامداران این سهام را نگه دارند و آن به چشم سرمایه‌ای سودده برای آینده بینند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا