آموزش

آموزش اندیکاتور OBV؛ وقتی زور حجم معاملات به قیمت می‌چربد!

هنگام خریداری سهام، تحلیل و بررسی ارزش و قیمت سهام به تنهایی کافی نیست بلکه حجم معاملات مربوط به سهام مورد نظر نیز از اهمیت تکنیکال بالایی برخوردار است. بسیاری از مواقع، با مشاهده حجم‌های مشکوک می‌توانید وقایع آینده سهم را پیش‌بینی کنید. یکی از اندیکاتورهای دسته مومنتوم‌ها که در این راستا می‌تواند بسیار مثبت عمل کند، اندیکاتور حجم تعادلی یا OBV است که در این مطلب به آموزش آن خواهیم پرداخت.

اندیکاتور OBV چیست؟

آشنایی با اندیکاتور حجم تعادلی

اندیکاتور حجم تعادلی OBV یا On Balance Volume نخستین بار توسط شخصی به نام جوزف گرانویل ابداع شد. او در کتابی که در سال ۱۹۶۲ با عنوان راه‌حل جدید گرانویل برای سودآوری در بازار سهام (Granville’s New Key to stock market profits) منتشر کرد، از این ابزار نام برد. اما چرا او این ابزار را کلیدی برای سودآوری معرفی کرد؟ این اندیکاتور می‌تواند جریان حجم معاملات را به نحوی مطلوب نمایش دهد. در واقع زمانی که حجم معاملات هم‌زمان با روند قیمت رشد کند، می‌توان اطلاعات مهمی به دست آورد.

مبدع این اندیکاتور حجم را عاملی مهم و اساسی برای حرکت بازارها می‌دانست. بر همین اساس او از این اندیکاتور برای پیش‌بینی تغییرات عمده سهام بر مبنای تغییرات حجم استفاده کرد. او در کتاب خود پیش‌بینی‌هایی را که از اندیکاتور حجم تعادلی حاصل می‌شود به فنری تشبیه کرده است که به شدت فشرده می‌شود و به خود می‌پیچد. او معتقد بود در شرایطی که افزایش حجم بدون تغییرات قابل‌توجه در سهام اتفاق می‌افتد، در نهایت قیمت یا به سمت بالا صعود می‌کند یا به سمت پایین نزول خواهد کرد.

در معرفی OBV باید گفت که این اندیکاتور، مجموع جریان حجم‌های مثبت و منفی را طی زمان نشان می‌دهد. تحلیل‌گران به منظور پیش‌بینی حرکات بعدی قیمت به واگرایی‌هایی که میان نمودار قیمت و خط اندیکاتور اتفاق می‌افتد، توجه می‌کنند. از اندیکاتور OBV به منظور تایید روند نیز استفاده می‌شود.

آشنایی با استراتژی اندیکاتور OBV‌ در تحلیل تکنیکال

سازنده این اندیکاتور، حجم را عاملی برتر نسبت به قیمت می‌دانست. از این رو در ابزار ابداعی‌اش به این مسئله دقت کرد. هر زمان که در دوره‌های زمانی صعودی حجم رشد بیشتری داشته باشد، اندیکاتور نیز با افزایش مواجه می‌شود. اما اگر حجم دوره‌های نزولی بیش از دوره‌های صعودی بازار باشد، شاهد سقوط اندیکاتور OBV خواهیم بود. به بیان دیگر OBV‌ صعودی، از فشار حجمی مثبت خبر می‌دهد که می‌تواند موجب صعود قیمت شود. در سمت مقابل حجم تعادلی منفی از فشار حجمی فروش خبر می‌دهد. این مسئله می‌تواند افت قیمت را در آینده پیش‌بینی کند.


از مقایسه میله‌های قیمت و اندیکاتور حجم تعادلی می‌توان سیگنال‌های مناسبی را به دست آورد. این سیگنال‌ها در قیاس با حجم‌های میله‌ای سبز و قرمزی که در زیر نمودارهای قیمت یافت می‌شوند، کاربردی‌تر هستند.


نکته مهم اینجاست که مقدار مطلق این اندیکاتور حائز اهمیت نیست. آنچه در اندیکاتور OBV مهم است و باید آموزش داده شود، درک ويژگی‌های مربوط به خط این ابزار است. به منظور درک این مسئله بهتر است که یک روند را برای OBV‌ در نظر بگیرید. سپس لازم است که روند کنونی اندیکاتور را با روند نمودار قیمت مقایسه کنید. باید ببینید آیا میان این دو خط، مطابقتی وجود دارد یا خیر. سپس لازم است که سطوح حمایت و مقاومت سهم را مشخص کنید. چنانچه این سطوح شکسته شوند، روند اندیکاتور نیز دستخوش تغییر خواهد شد. این مسئله می‌تواند منجر به صدور سیگنال‌های کاربردی شود.

هم‌چنین توجه کنید که در محاسبات اندیکاتورOBV، قیمت بسته‌شدن کندل‌ها مهم است. پس در زمان تعیین واگرایی‌ها یا شکست‌ سطوح حمایت و مقاومت نیز باید این قیمت را در نظر گرفت. افزون بر این موارد، به این نکته هم توجه کنید که گاهی افزایش یا کاهش قابل توجه در حجم می‌تواند که حرکات شدیدی را در خط اندیکاتور ایجاد کند.

فرمول اندیکاتور OBV

به منظور محاسبه اندیکاتور حجم تعادلی، به چند متغیر نیاز داریم تا در فرمول زیر از آن‌ها استفاده کنیم:

آموزش محاسبه فرمول اندیکاتور OBV

در این فرمول OBV نشان‌گر سطح فعلی حجم تعادلی است. OBVprev سطح قبلی حجم تعادلی را نشان می‌دهد و Volume نماینده میزان آخرین حجم معاملات است.

آموزش محاسبه اندیکاتور OBV

به کمک این اندیکاتور می‌توان مجموع کل حجم معاملات فعلی دارایی را در یک بازه مشخص نشان داد. هم‌چنین اندیکاتور OBV مشخص می‌کند که آیا این حجم در حال ورود به بازار یا خروج از آن است. این مسئله بسیار حائز اهمیت است. این اندیکاتور در واقع مجموع حجم تجمعی (مثبت یا منفی) را نشان می‌دهد.

در محاسبه اندیکاتور حجم تعادلی سه قانون در نظر گرفته شده است که به این ترتیب هستند:

  • در صورت بالاتر بودن قیمت بسته‌شدن امروز نسبت به قیمت بسته‌شدن دیروز، حجم تعادلی فعلی برابر است با مجموع حجم تعادلی قبلی و امروز.
  • در صورت پایین‌تر بودن قیمت بسته‌شدن امروز نسبت به قیمت بسته‌شدن دیروز، حجم تعادلی فعلی برابر است با تفاضل حجم تعادلی قبلی و امروز.
  • اگر قیمت بسته‌شدن امروز و دیروز با هم برابر باشد، حجم تعادلی فعلی با حجم تعادلی قبلی برابر خواهد بود.

از اندیکاتور حجم تعادلی چه اطلاعاتی می‌توان به دست آورد؟

استراتژی اندیکاتور OBV در تحلیل تکنیکال بر اساس تفاوت میان پول هوشمند یا پول سرمایه‌گذاران نهادی و سرمایه‌گذاران خرد و عام ایجاد شده است. در شرایطی که صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک و صندوق‌های بازنشستگی دست به خرید سهامی می‌زنند که سرمایه‌گذاران خرد در حال فروش آن هستند، حتی در صورت ثابت ماندن قیمت در یک سطح نسبی احتمال افزایش حجم وجود دارد. همین افزایش حجم می‌تواند در انتها افزایش قیمت را رقم بزند. در این مرحله نوبت به فروش سرمایه‌گذاران نهادی می‌رسد و سرمایه‌گذاران خرد اقدام به خرید دارایی می‌کنند.

درست است که اندیکاتور حجم تعادلی روی نمودار قیمت سهام ترسیم می‌شود و با اندازه‌گیری‌های عددی همراه است، اما میزان کمّی واقعی آن چندان اهمیتی ندارد. اندیکاتور حجم تعادلی یک ابزار تجمعی است؛ یعنی مقدار آن به شکل متوالی اضافه می‌شود و اندیکاتور افزایش پیدا می‌کند، این در شرایطی است که فاصله زمانی با در نظر گرفتن یک نقطه شروع مشخص، ثابت باقی می‌ماند. این امر نشان از آن دارد که مقدار واقعی اندیکاتور OBV به صورت قراردادی به تاریخ شروع وابسته است. تحلیل‌گران به ماهیت تحرکات و تغییرات حجم تعادلی در طی زمان توجه می‌کنند اما تمام بار تحلیل روی دوش شیب خط اندیکاتور حجم تعادلی است.

اندیکاتور OBV اعداد مربوط به حجم را در نظر می‌گیرد و از این طریق سرمایه‌گذاران بزرگ و نهادی را ردیابی می‌کند. آن‌ها واگرایی‌های میان حجم و قیمت را مشابه رابطه میان پول هوشمند و حجم‌های نابرابر تلقی می‌کنند. این کار را انجام می‌دهند تا فرصت‌های خرید مطلوب را در جهت خلاف روندهای نادرست غالب بیابند. مثلا ممکن است سرمایه‌گذاران نهادی با پول هوشمند موجب افزایش قیمت یک دارایی شوند و پس از این که سرمایه‌گذاران دیگر وارد دارایی شدند اقدام به فروش سهام کنند.

آموزش محاسبه اندیکاتور OBV به کمک مثال

فرض کنید داده‌های زیر مربوط به قیمت بسته شدن و حجم یک سهم است.

زمانقیمت بسته شدن(ریال)حجم (تعداد سهام)
روز اول۱,۰۰۰۲۵,۲۰۰
روز دوم۱,۰۱۵۳۰,۰۰۰
روز سوم۱,۰۱۷۲۵,۶۰۰
روز چهارم۱,۰۱۳۳۲,۰۰۰
روز پنجم۱,۰۱۱۲۳,۰۰۰
روز ششم۱,۰۱۵۴۰,۰۰۰
روز هفتم۱,۰۲۰۳۶,۰۰۰
روز هشتم۱,۰۲۰۲۰,۵۰۰
روز نهم۱,۰۲۲۲۳,۰۰۰
روز دهم۱,۰۲۱۲۷,۵۰۰

در این جدول مشاهده می‌کنید که روزهای دوم، سوم، ششم، هفتم و نهم روزهایی هستند که در آن‌ها قیمت بسته شدن امروز از قیمت بسته شدن دیروز بیشتر است. پس حجم معاملات هم به اندیکاتور OBV اضافه خواهد شد. به همین ترتیب در روزهای چهارم، پنجم و دهم قیمت‌ها نسبت به روز قبل کاهش داشته‌اند. حجم‌های معاملاتی در این روزها از اندیکاتور کسر خواهد شد. در روز هشتم نیز هیچ تغییر قیمتی نسبت به روز قبل مشاهده نمی‌شود. پس داده‌های این روز هیچ تاثیری در مقدار اندیکاتور نخواهد داشت. با توجه به این جدول حال مقدار اندیکاتور حجم تعادلی را محاسبه خواهیم کرد:

حجم تعادلی روز اول: ۰
حجم تعادلی روز دوم: ۰ + ۳۰,۰۰۰ = ۳۰,۰۰۰
حجم تعادلی روز سوم: ۳۰,۰۰۰ + ۲۵,۶۰۰ = ۵۵,۶۰۰
حجم تعادلی روز چهارم: ۵۵,۶۰۰ – ۳۲,۰۰۰ = ۲۳,۶۰۰
حجم تعادلی روز پنجم: ۲۳,۶۰۰ – ۲۳,۰۰۰ = ۶۰۰
حجم تعادلی روز ششم: ۶۰۰ + ۴۰,۰۰۰ = ۴۶,۶۰۰
حجم تعادلی روز هفتم: ۴۶,۶۰۰ + ۳۶,۰۰۰ = ۷۶,۶۰۰
حجم تعادلی روز هشتم: ۷۶,۶۰۰
حجم تعادلی روز نهم: ۷۶,۶۰۰ + ۲۳,۰۰۰ = ۹۹,۶۰۰
حجم تعادلی روز دهم: ۹۹,۶۰۰ – ۲۷,۵۰۰ = ۷۲,۱۰۰

مقایسه اندیکاتور حجم تعادلی و اندیکاتور تراکم/ توزیع (Accumulation/Distribution)

میان این دو اندیکاتور، دو شباهت وجود دارد. نخست این که هر دو ابزار مذکور در دسته اندیکاتورهای مومنتوم جای می‌گیرند. شباهت دیگر هم این است که در این دو اندیکاتور به منظور پیش‌بینی حرکات پول هوشمند، به میزان حجم معاملات توجه می‌شود.

اما تفاوت‌ این دو اندیکاتور چیست؟ این تفاوت در نحوه محاسبات بروز می‌کند. اندیکاتور OBV از افزودن حجم فعلی در صورت تشکیل روند افزایشی قیمت و یا کاهش حجم فعلی در صورت وجود روند نزولی قیمت به دست می‌آید. در مورد اندیکاتور A/D شرایط کاملا متفاوت است. در این اندیکاتور موقعیت فعلی قیمت نسبت به دامنه معاملاتی اخیر در حجم آن بازه زمانی ضرب می‌شود.

محدودیت‌های اندیکاتور حجم تعادلی

در آموزش اندیکاتور OBV باید گفت که این ابزار در دسته اندیکاتورهای پیش‌رو یا متقدم قرار می‌گیرد. یعنی می‌تواند با توجه به معیارهای مدنظرش، اقدام به برخی پیش‌بینی‌ها کند. اما مشکل اینجاست که این ابزار توضیحی برای سیگنال‌هایی که ایجاد می‌شود، ندارد. همین محدودیت موجب افزایش احتمال صدور سیگنال نادرست توسط این ابزار می‌شود. پس بهتر آن که این اندیکاتور را به همراه یک اندیکاتور متاخر به کار ببریم. به عنوان مثال ترکیب این اندیکاتور با یک اندیکاتور خط میانگین متحرک می‌تواند کاربردی باشد. اگر حجم تعادلی موجب ایجاد یک شکست هم‌زمان شود، می‌توان شکست قیمتی را تایید کرد.

محدودیت دیگر این اندیکاتور این است که در صورت کاهش یا افزایش چشم‌گیر حجم معاملات در یک روز مشخص، احتمال دارد اندیکاتور برای مدتی ناکارآمد شود. مثلا ممکن است یک شرکت اطلاعیه‌ای صادر کرده و در آن به افزایش قابل‌توجه سود اشاره کرده باشد. یا ممکن است حقوقی‌های سهم دست به معاملات کلان زده باشند. این موارد می‌تواند موجب کاهش یا افزایش اندیکاتور شود. این مسائل نشان می‌دهد که این افزایش‌ها یا افت‌های شدید ممکن است متاثر از حرکت روند نباشند. همین مسئله گمراهی تحلیل‌گران را به دنبال خواهد داشت.

آموزش واگرایی در اندیکاتور OBV

برای پیش‌بینی تغییر روند به کمک این اندیکاتور، می‌توان به سراغ واگرایی‌های نزولی و صعودی رفت. این سیگنال‌ها نظریه تقدم حجم بر قیمت را تایید می‌کنند. واگرایی‌های صعودی در این اندیکاتور مربوط به زمان‌هایی است که خط اندیکاتور به سمت بالا حرکت می‌کند. یا در واقع قیمت پایین بیشتری (Higher Low) در اندیکاتور مشاهده می‌شود. این امر در حالی رخ می‌دهد که نمودار قیمت حرکتی نزولی دارد. به بیان دیگر شاهد قیمت پایین کم‌تری (Lower Low) در سهم هستیم.

در سمت مقابل واگرایی‌های نزولی در هنگام حرکت اندیکاتور OBV به سمت پایین اتفاق می‌افتد. زمانی که در اندیکاتور شاهد کم‌ترین قیمت‌ کف هستیم، نمودار قیمت به سمت بالا حرکت می‌کند و بیشترین قیمت بالا را در سهم شاهد خواهیم بود. این واگرایی‌ها می‌تواند از تغییر جهت احتمالی قیمت در آینده خبر دهد.

مثالی از واگرایی مثبت

تصویر پایین نمودار یک سهم را نشان می‌دهد. در این تصویر در ماه جولای شاهد ایجاد یک واگرایی صعودی هستیم. در نمودار قیمت، ارزش سهام پایین‌تر از کف قیمتی ماه ژوئن است. در نخستین روزهای ماه جولای شاهد یک کف قیمتی پایین‌تر هستیم. در این شرایط خط اندیکاتور از کف تشکیل‌شده در ماه ژوئن بالاتر قرار گرفته است. این شرایط از یک واگرایی صعودی خبر می‌دهد.

تشخیص واگرایی مثبت به کمک اندیکاتور حجم تعادلی

قبل از شکست سطح مقاومت در نمودار سهم، شاهد شکست سطح مقاومت در اندیکاتور هستیم. این مسئله تقدم حجم بر قیمت را به وضوح نشان می‌دهد. پس از یک هفته نیز سطح مقاومتی در نمودار قیمت شکسته شده است و سهم با افزایش قیمت قابل‌توجهی رشد کرده است.

در تصاویر پایین نیز اندیکاتور حرکتی صعودی را تجربه می‌کند ولی در نمودار قیمت شاهد حرکتی خنثی هستیم. در چنین شرایطی می‌توان از انباشت حجم مطلع شد که در این مورد به شکل صعودی است.

تفسیر واگرایی در اندیکاتور OBV

مثالی از واگرایی منفی

در تصاویر زیر نیز می‌توان واگرایی‌های نزولی را ملاحظه کرد. پس از صدور این سیگنال شاهد افت قیمت هستیم. خط‌چین‌های افقی در این تصویر نشان از دوره وقوع واگرایی می‌دهد. نمودار قیمت از ۴۳ به ۴۵ حرکتی صعودی داشته اما شاخص به سمت پایین افت کرده است.

تشخیص واگرایی منفی به کمک اندیکاتور حجم تعادلی

باید توجه کنید در مواقعی که این واگرایی رخ می‌دهد، سطح حمایتی مربوط به OBV هم شکسته می‌شود. روند صعودی در خط اندیکاتور با عبور آن به پایین کفِ تشکیل‌شده در ماه فوریه، به روند نزولی تبدیل شده است. در همین موقع نمودار قیمت هم‌چنان به روند صعودی خود ادامه می‌داده است. اما در انتها قدرت حجم موجب نزول قیمت تا نزدیکی‌های ۳۱ و ۳۲ شده است. در تصویر دوم می‌توانید نموداری را مشاهده کنید که در آن یک واگرایی نزولی در ماه آوریل رخ داده است و پس از آن این سیگنال با شکست سطح حمایتی در ماه می تایید شده است.

مشاهده شکست سطوح در اندیکاتور OBV

آموزش تایید روند به کمک اندیکاتور OBV

تایید روند و شکست سطوح حمایت و مقاومت از دیگر کاربردهای اندیکاتور حجم تعادلی به شمار می‌رود. نگاهی به تصویر زیر بیندازید. در این نمودار سه سیگنال تاییدی داریم. تایید روند نمودار قیمت نیز در تصویر مشخص است. خط اندیکاتور و قیمت در بازه زمانی ماه دسامبر تا ژانویه حرکتی نزولی را تجربه کرده‌اند. پس از آن از ماه مارس تا ما‌ه آوریل شاهد حرکتی صعودی بوده‌ایم. در ماه می تا آگوست نیز مجددا نزول قیمت و پس از آن در بازه زمانی سپتامبر تا اکتبر صعود را شاهد هستیم. می‌بینید که روند حرکت اندیکاتور حجم تعادلی با روند حرکت نمودار قیمت مطابقت دارد. این امر تایید روند را نشان می‌دهد.

تایید روند با اندیکاتور حجم تعادلی

در این شکل، OBV تغییر روند قیمت را تایید کرده است. سطح مقاومتی قیمت در اواخر ماه فوریه شکسته شده است و در ماه مارس، شکست سطح مقاومت OBV موجب تایید این حرکت شده است. در اواخر ماه آوریل شاهد شکست سطح حمایتی در نمودار قیمت هستیم. این حرکت با شکست سطح حمایتی اندیکاتور OBV در ماه می تایید شده است. در نخستین روزهای ماه سپتامبر مجددا شاهد شکست مقاومت در نمودار قیمت هستیم. یک هفته پس از آن OBV نیز خط روند مربوط به خود را شکسته است و با این کار روند را تایید کرده است. این سیگنال‌های هم‌زمان نشان از وقوع حجم‌های منفی و مثبتی دارد که با حرکات قیمت هماهنگ و در یک راستا هستند.

در برخی مواقع، اندیکاتور OBV هم‌گام با نمودار قیمت حرکت می‌کند. در چنین شرایطی اندیکاتور حجم تعادلی می‌تواند شدت روند را هم در حالت نزولی و هم در حالت صعودی تایید کند. در تصویر زیر سهامی را می‌بینید که در آن خطوط مشکی نمودار قیمت و خطوط صورتی نماینده اندیکاتور OBV هستند. هر دو خط در محدوده زمانی نوامبر سال ۲۰۰۹ تا اکتبر سال ۲۰۱۰ حرکتی صعودی را تجربه کرده‌اند. در طی این حرکت، همواره شاهد حجم‌های مثبت بوده‌ایم.

رابطه میان شدت روند و اندیکاتور OBV

جمع‌بندی

اندیکاتور حجم تعادلی یا OBV از طریق داده‌های مربوط به قیمت و حجم، میزان فشار خرید و فروش را بررسی می‌کند. استراتژی این اندیکاتور بیان می‌کند که همراهی تحرکات قیمتی با افزایش یا کاهش حجم، می‌تواند از قدرت روند خبر دهد. این مسئله منجر به پیش‌بینی حرکت‌های قیمت در آینده خواهد شد. بیشتر شدن حجم‌های مثبت نسبت به حجم‌های منفی موجب افزایش فشار خرید می‌شود. این مسئله باعث حرکت صعودی اندیکاتور خواهد شد. اما اگر حجم منفی از حجم مثبت بیشتر باشد، با افزایش فشار فروش روبرو خواهیم شد. این اندیکاتور در بیشتر مواقع جلوتر از قیمت حرکت می‌کند. پس اگر نمودار قیمت نزولی باشد یا حرکت خاصی در آن دیده نشود، می‌توان با مشاهده حرکت صعودی اندیکاتور، انتظار افزایش قیمت را در روزهای آینده داشت. برعکس این قضیه نیز صادق است. این مسئله می‌تواند به معامله‌گر کمک کند که نقاط خوبی را برای ورود و خروج انتخاب کند.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا