آموزش

حق تقدم سهام چیست؟ چطور می‌توان آن را خرید و فروش یا تبدیل کرد؟

روش‌های افزایش سرمایه متفاوت‌اند و هر یک فرایندی مشخص دارند. اگر افزایش سرمایه از محل آورده نقدی انجام شود، سهامداران فعلی اولویت بالاتری برای شرکت در این فرایند دارند. یعنی شرکت این فرصت را اول در اختیار سرمایه‌داران فعلی‌اش قرار می‌دهد که در تامین سرمایه شرکت کنند. این اولویت در بازار بورس به حق تقدم سهام معروف است و اوراقی که در جریان این افزایش سرمایه منتشر می‌شوند نیز اوراق حق تقدم نامیده می‌شود. با مطالعه‌ی این مقاله از اخبار بورس خواهید فهیمد که منظور از حق تقدم استفاده نشده سهام چیست و چطور می‌توان آن را به سهم تبدیل کرد. هم‌چنین روش دریافت گواهینامه حق تقدم و نحوه خرید حق تقدم سهام عدالت هم که ممکن است سوال خیلی‌ها باشد، در این مقاله بررسی می‌شود.  

حق تقدم سهام چیست؟

برای اینکه بدانیم حق تقدم سهام چیست بهتر است اشاره‌ی کوتاهی به روش افزایش سرمایه از محل آورده‌ی نقدی داشته باشیم. وقتی شرکت‌ها نخواهند یا نتوانند از سود انباشته‌شان برای تامین وجوه استفاده کنند، برای تامین مالی این روش را انتخاب می‌کنند. آن‌ها برای این کار اقدام به انتشار ورقه‌های جدیدی به اسم حق تقدم سهام می‌کنند. این اوراق مثل دعوت‌نامه‌ای برای سهام‌داران فعلی می‌ماند و فرصتی مناسب برای آنان به شمار می‌رود. یعنی از سهامداران فعلی دعوت می‌شود که این اوراق را خریداری کنند و در ازای آن مبلغی را به شرکت واریز کنند. این مبالغ جمع می‌شوند و در نهایت شرکت سرمایه‌اش را از این طریق به دست می‌آورد.

اما واکنش سهامداران ممکن است به این اوراق متفاوت باشد. شاید فردی تمایل به شرکت در افزایش سرمایه نداشته باشد. در این صورت این دعوت‌نامه را رد می‌کند و نوبتش را به کسانی می‌فروشد که تاکنون سهامدار شرکت نبوده‌اند و مایل به خرید این اوراق هستند. در سمت دیگر اگر سهامداری بخواهد از این فرصت استفاده کند، با خرید این اوراق، تعداد سهامش را بیشتر می‌کند.

چرا حق تقدم سهام در بورس منتشر می‌شود؟

سهامداران در مواجهه با حق تقدم ممکن است سه رویکرد متفاوت داشته باشند: (۱) در فرایند افزایش سرمایه شرکت می‌کنند و مبلغ اسمی اوراق حق تقدم را به حساب شرکت واریز می‌کنند. (۲) اوراق خود را می‌فروشند. (۳) هیچ کاری نمی‌کنند و شرکت خودش اقدام به فروش اوراق می‌کند.

حالا باید ببینیم که اصلا دلیل انتشار حق تقدم سهام در بورس چیست. ارائه‌ی مثالی در این بخش می‌تواند کمک‌کننده باشد. فرض کنید که در یک شرکت سرمایه‌گذاری کرده‌اید و تعداد ۱۰,۰۰۰ سهم خریده‌اید. باز هم فرض کنید که شرکت افزایش سرمایه‌ای به میزان ۳۵٪ داشته باشد. اتفاقی که می‌افتد این است که تعداد سهام شرکت زیاد ولی ارزش اسمی آن کم می‌شود. با این کار تعداد سهام شما تغییر نمی‌کند ولی درصد مالکیت‌تان در شرکت نسبت به زمان قبل از افزایش سرمایه کمتر می‌شود. یعنی اگر قبل از افزایش سرمایه شما مالک ۱۰٪ از سهام شرکت بودید، وقتی تعداد سهام زیاد شود طبیعتا درصد مالکیت‌تان هم کم می‌شود.  

اما شرکت برای جلوگیری از این اتفاق و تعدیل شرایط، این اولویت را به شما می‌دهد که حق تقدم منتشر شده را خریداری کنید و درصد مالکیت خودتان را مثل قبل حفظ کنید. در مثالی که بیان کردیم، شما به اندازه‌ی ۳۵٪ از کل سهامی که داشته‌اید حق تقدم دریافت می‌کنید. یعنی ۳۵٪ از ۱۰,۰۰۰ سهم که می‌شود ۳,۵۰۰ سهم. پس در یک جمله اگر بخواهیم دلیل انتشار حق تقدم را بیان کنیم، باید بگوییم این اوراق به منظور ثابت ماندن درصد مالکیت سهامداران پس از افزایش سرمایه منتشر می‌شود.

چطور از حق تقدم سهام استفاده کنیم؟

وقتی افزایش سرمایه تصویب می‌شود، سهامداران باید فرمی را با نام گواهینامه حق تقدم دریافت کنند. حالا اگر سهامداری بخواهد درصد مالکیتش را حفظ کند به معنای آن است که می‌خواهد در فرایند افزایش سرمایه شرکت کند. پس لازم است این فرم را پر کند و برای شرکت بفرستد. این کار به منزله‌ی رضایت و موافقت سهامدار برای شرکت در افزایش سرمایه است. باید توجه کرد که مهلت پر کردن این فرم و ارسال آن به شرکت محدود است و در آگهی حق تقدم در سامانه جامع اطلاع‌رسانی ناشران (کدال) به آدرس https://www.codal.ir/ درج می‌شود. اما اگر سهامداری نخواهد در این فرایند شرکت کند، نیازی به پر کردن این فرم و ارسال آن به شرکت ندارد.

حق تقدم تنها سهام در شرایطی به سهامداران تعلق می‌گیرد که هنگام برگزاری مجمع عمومی فوق‌العاده سهامدار شرکت بود باشند.  

راهنمای تبدیل حق تقدم به سهم

Time needed: 1 hour.

سوال مهمی که ممکن است در مرتبه‌ی اول برای سهامداران پیش بیاید این است که چطور می‌توان حق تقدم را به سهم تبدیل کرد. پاسخ این سوال در زیر توضیح داده شده است.

  1. ورود به سایت کدال

    برای این که از شرایط شرکت در افزایش سرمایه آگاه شوید، باید اول از همه به سایت کدال به آدرس https://www.codal.ir مراجعه کنید.

  2. جستجوی آگهی مهلت حق تقدم

    در قسمت جستجو، نام نماد را وارد کنید و در قسمت نوع اطلاعیه گزینه‌ی مهلت استفاده از حق تقدم خرید سهام را پیدا و روی آن کلیک کنید. سپس دکمه‌ی جستجو را فشار دهید.  آگهی حق تقدم سهام در کدال

  3. اطلاع از جزئیات حق تقدم

    با مطالعه‌ی آگهی، می‌توانید از جزئیات مربوط به حق تقدم مانند میزان تغییر سرمایه، مبلغ افزایش سرمایه، مهلت استفاده از حق تقدم و شماره حساب‌های مجاز مطلع شوید.نمونه‌ای آگهی مهلت استفاده از حق تقدم سهام در بورس

  4. دریافت و تکمیل گواهینامه حق تقدم سهام

    برای دریافت گواهینامه حق تقدم سهام می‌توانید به سایت شرکت مراجعه کنید و اطلاعات لازم را در آنجا پیدا کنید. همچنین با جستجو در گوگل هم می‌توانید این کار را انجام دهید. پس از اینکه گواهینامه حق تقدم سهام را دریافت و تکمیل کردید، باید آن را به آدرس شرکت ایمیل یا به صندوق پستی آن ارسال کنید.

  5. واریز مبلغ

    در این مرحله باید ارزش اسمی سهام حق تقدمی را که به شما تعلق گرفته است پرداخت کنید. ارزش اسمی برابر است با ۱۰۰۰ ریال که باید این عدد را در تعداد حق تقدم خود ضرب و مبلغ را به شماره حساب مندرج در اطلاعیه حق تقدم سهام واریز کنید.

  6. تبدیل حق تقدم به سهم

    بعد از اینکه واریز را انجام دادید، دیگر نیازی نیست کاری انجام دهید. زمانی که مهلت شرکت در این فرایند تمام شود، حق تقدم شما به صورت خودکار به سهم تبدیل می‌شوند.

اگر طی این مراحل هم سوال یا مشکلی برای‌تان پیش آمد می‌توانید با مراجعه به وب سایت شرکت و تماس با امور سهامداران سوالات و ابهامات خودتان را مطرح کنید.

چطور حق تقدم را بفروشیم؟

اما اگر نخواهید از حق تقدم خودتان استفاده کنید، باید آن را بفروشید. برای این کار می‌توانید حق تقدم خود را درست مثل سهام عادی در بورس معامله کنید. نماد حق تقدم پس از تصویب افزایش سرمایه به صورت خودکار در پورتفوی شما ظاهر می‌شود. مبلغی که از فروش حق تقدم عایدتان می‌شود معمولا همان مبلغ سهام عادی منهای ارزش اسمی آن (۱۰۰ تومان) است. یعنی اگر به عنوان مثال قیمت نماد اصلی ۴,۶۰۰ ریال باشد، قیمت حق تقدم آن ۳,۶۰۰ ریال خواهد بود. هرچند در برخی شرایط ممکن است این عدد متفاوت باشد.

به طور کلی خرید و فروش حق تقدم در طی مهلت دوماهه‌ای که شرکت از قبل مشخص کرده است در بازار بورس مجاز است. همان‌طور که شما می‌توانید حق تقدم خود را بفروشید، افرادی که از قبل سهامدار آن شرکت نبوده‌اند می‌توانند در این بازه‌ی دو ماهه اقدام به خرید اوراق حق تقدم کنند و پس از طی کردن مراحل منتظر تبدیل آن به سهم شوند.

ویژگی های حق تقدم

  • نماد اوراق حق تقدم با نماد سهام معمولی فرق دارند و با اضافه شدن حرف «ح» در انتهای نماد اصلی مشخص می‌شود. مثلا شرکت خوارزمی با نماد وخارزم پس از افزایش سرمایه از محل آورده‌ نقدی، اوراق حق تقدم را با نماد وخارزمح منتشر کرد.
  • ویژگی دیگری که می‌توان برای حق تقدم بیان کرد، دامنه نوسان آن است. دامنه نوسان قیمت سهام عادی ٪۵± است ولی این عدد در مورد حق تقدم برابر است با ٪۱۰±. همین مسئله نشان می‌دهد که ریسک خرید و فروش حق تقدم در مقایسه با سهام عادی بیشتر است. چون به عنوان مثال اگر نماد اصلی در یک روز ۱۰٪ نوسان داشته باشد، نوسان نماد حق تقدم می‌تواند برابر ۲۰٪ باشد. یعنی همان‌قدر که ممکن است سودتان بیشتر شود، امکان بیشتر شدن ضرر هم وجود دارد.
  • مهلت استفاده از حق تقدم همان‌طور که بالاتر هم اشاره کردیم در اطلاعیه‌ی حق تقدم در سامانه کدال درج می‌شود. این زمان حداقل دو ماه است و ممکن است تمدید هم بشود. توجه کنید اگر در زمان افزایش سرمایه و تشکیل مجمع، سهامدار شرکت نباشید می‌توانید این اوراق را درست مانند سهام عادی و در زمان حراج حق تقدم استفاده نشده بخرید. در بخش بعد در مورد حق تقدم استفاده نشده توضیح داده‌ایم.

حق تقدم استفاده نشده چیست؟

به جز اشاره‌ای که ما در بخش قبلی به حق تقدم استفاده نشده کردیم، ممکن است این اصطلاح را قبلا هم شنیده باشید. این اصطلاح در مواردی به کار برده می‌شود که سهامدار نه مبلغ اسمی را پرداخت کرده است و نه حق تقدم خود را فروخته است. وقتی این اتفاق می‌افتد شرکت خودش دست به کار می‌شود و اوراق را از طریق آگهی و به شیوه‌ی حراج می‌فروشد. بعد از اینکه کارمزدها را کسر کرد، باقیمانده‌ی مبلغ را به حساب سهامدار واریز می‌کند.

البته رویکرد شرکت‌ها در واریز وجه حق تقدم استفاده نشده متفاوت است. مثلا ممکن است شرکتی به طور خودکار این مبلغ را واریز نکند و سهامدار باید خودش پیگیر باشد. یا اینکه شرکت بانکی را مشخص می‌کند و می‌گوید که سهامداران باید به آن بانک مراجعه کنند تا وجه خود را دریافت کنند. در این فرایند معمولا قیمت حق تقدم نزدیک به قیمت آخرین روزهای معامله نماد حق تقدم است. البته می‌تواند بیشتر یا کمتر از‌ آن هم باشد.

حق تقدم چه مزایایی دارد؟

حق تقدم هم برای شرکت‌ها و هم برای سهامداران مزایایی دارد که مهم‌ترین آن‌ها به شرح زیر است:

  • مزایای سهامداران: وقتی سهام جدید منتشر می‌شود،‌ قیمت بازار سهام کم می‌شود. سهامداران می‌توانند از حق خریدشان استفاده کنند و از کاهش درصد مالکیت خود جلوگیری کنند. در واقع حق تقدم باعث می‌شود سهامداران فعلی بتوانند با همان تاثیر قبلی در تصمیم‌گیری‌های شرکت موثر واقع شوند.
  • مزایای شرکت‌ها: وقتی قیمت سهام پس از انتشار حق تقدم کم می‌شود، تقاضا برای خرید سهام شرکت بیشتر و بیشتر می‌شود. این مسئله باعث جذب شدن سرمایه‌ی زیادی به شرکت می‌شود. هم‌چنین ظرفیت استقراض شرکت پس از انتشار حق تقدم بیشتر می‌شود. البته شاید مهم‌ترین مزیت این روش برای شرکت‌ها این است که تامین مالی با کمک انتشار حق تقدم هزینه‌ی کمتری نسبت به فروش سهام عادی دارد.

معایب و ریسک های حق تقدم استفاده نشده چیست؟

  • نداشتن حق انتخاب در قیمت فروش: در مواقعی که سهامدار از حق تقدم استفاده نمی‌کند، شرکت با در نظر گرفتن تابلوی روز بازار عملیات فروش را انجام می‌دهد. البته نمی‌توان این مسئله را عیب به حساب آورد. چرا که شرکت معمولا قیمت مناسبی را برای این کار در نظر می‌گیرد. همچنین سهامدار خودش هیچ اقدامی در طی بازه‌ی دو ماهه انجام داده است و اگر متضرر شود خودش مسئول است.
  • الزام به پرداخت ارزش اسمی هر سهم: بسیاری از سهامداران بدون اطلاع از  روال حق تقدم، این اوراق را در دوره‌ی حراج خریداری می‌کنند. اما معمولا نمی‌دانند که علاوه بر مبلغ اصلی باید به ازای هر سهم مبلغ ۱۰۰۰ ریال را نیز پرداخت کنند. مثلا قیمت اوراق حق تقدم ۳۰۰ تومان است و آن‌ها گمان می‌کنند به ازای هر ورق باید ۳۰۰ تومان پرداخت کنند. در حالیکه مبلغ نهایی به دلیل اضافه شدن ارزش اسمی هر ورقه سهام بیشتر خواهد شد.
  • عدم نقدشوندگی قبل از تبدیل به سهام: امکان فروش اوراق حق تقدم استفاده نشده بلافاصله پس از خرید وجود ندارد. سهامدار باید بداند که تا زمان ثبت افزایش سرمایه در پرتفوی نمی‌تواند این اوراق را بفروشد. بلکه باید مدتی صبر کند تا اوراق حق تقدم به سهم تبدیل شود و پس از آن می‌تواند دارایی خود را بفروشد.
  • وابستگی قیمت به شرایط بازار: ممکن است سهامداران نه اوراق خود را بفروشند و نه مبلغ اسمی را واریز کنند. آن‌ها این کار را می‌کنند تا شرکت به طور خودکار اوراق‌شان را در قالب حق تقدم استفاده نشده بفروشد و سود کنند. اگر بازار رو به رشد باشد این کار می‌تواند سودآور باشد و سهامداران به هدف خودشان می‌رسند. یعنی قیمت فروش در حراج، می‌تواند بالاتر از قیمت خرید اوراق باشد. اما اگر بازار روند نزولی داشته باشد و میانگین قیمت فروش در حراج کمتر از قیمت خرید باشد، سهامدار متضرر خواهد شد.

مثالی از حق تقدم در بورس ایران

حالا وقت آن رسیده است تا نمادی از بازار بورس را با هم بررسی کنیم و آنچه را که تاکنون گفتیم در مورد‌ آن پیاده کنیم. به سراغ شرکت داروسازی ابوریحان می‌رویم که نماد آن در بورس دابور است. حق تقدم آن نیز با نماد دابورح در بازار منتشر شد. در سامانه‌ کدال می‌توانید اطلاعیه‌های مربوط به حق تقدم را همان‌طور که در بالا به آن اشاره شد مشاهده کنید. در آن مثال دیدیم که مهلت استفاده از حق تقدم نماد دابور تا ۱۷ مهر سال ۱۴۰۰ بوده است. حالا بیایید سری هم به تابلوی نماد دابورح بزنیم.

فروش حق تقدم استفاده نشده

می‌بینید که سهم پس از اتمام مهلت بسته شده است. اما در تاریخ ۴ دی ۱۴۰۰ مجددا به مدت یک هفته معامله شده است. این بازه‌ی زمانی به فروش حق تقدم استفاده نشده مربوط است. هم‌چنین در سامانه‌ کدال نتایج حاصل از فروش حق تقدم استفاده نشده هم قابل مشاهده است. در تصویر زیر می‌توانید نمونه‌ای از این اطلاعیه را ببینید.

آگهی نتایج حاصل از فروش حق تقدم استفاده نشده سهام

چرا حق تقدم سهام عدالت صفر است؟

پس از آزادسازی سهام عدالت سوالات بسیاری برای سهامداران به وجود آمد. در میان این سوال‌ها یک سوال مهم در مورد حق تقدم هم به چشم می‌خورد که به صفر بودن حق تقدم سهام عدالت مربوط بود. سخنگوی طرح آزادسازی سهام عدالت در این باره توضیح داد که این مسئله به آن دلیل است که شرایط استفاده از حق تقدم در زمان سررسید اعلام می‌شود. به همین خاطر است که تا آن زمان این اوراق با عدد صفر در پرتفوی نشان داده می‌شوند.

جمع بندی

زمانی که شرکت‌ها از محل آورده‌ی نقدی اقدام به افزایش سرمایه می‌کنند در واقع به دنبال جمع‌آوری سرمایه از طریق مبالغ نقدی سهامداران هستند. بعد از افزایش سرمایه، میزان سهام شرکت‌ها افزایش پیدا می‌کند. به همین خاطر درصد مالکیت سهامداران کم می‌شود. برای جلوگیری از کاهش درصد مالکیت، شرکت اقدام به صدور اوراق حق تقدم می‌کند. این اوراق به سهامداران فعلی این اجازه را می‌دهد تا با پرداخت ارزش اسمی هر ورقه معادل ۱۰۰ تومان، درصد مالکیت خود را حفظ کنند. اما ممکن است سهامداران تمایلی به این کار نداشته باشند و حق تقدم خود را از طریق بازار بورس به فروش برسانند. برای این کار معمولا یک بازه‌ی دوماهه مشخص می‌شود. اگر سهامدار هیچ اقدامی در این دو ماه انجام ندهد، شرکت خودش اقدام به فروش این اوراق (با نام حق تقدم استفاده نشده) می‌کند.

سوالات متداول با پاسخ‌های کوتاه

حق تقدم سهام چیست؟

اوراقی است که به سهامداران یک شرکت این اولویت را می‌دهد که سهام تازه منتشر شده را تنها با پرداخت مبلغ اسمی یعنی ۱۰۰۰ ریال خریداری کنند.

دلیل انتشار اوراق حق تقدم چیست؟

زمانی که شرکت‌ها از طریق آورده‌ی نقدی اقدام به افزایش سرمایه می‌کنند، درصد مالکیت سهامداران فعلی کم می‌شود. چرا که تعداد سهام در جریان افزایش سرمایه زیاد می‌شود. یعنی اگر کسی قبلا مالک ۱۰٪ از سهام شرکت بود، با توجه به درصد افزایش سرمایه، میزان مالکیتش کم می‌شود. شرکت‌ها برای جبران این مسئله اوراق حق تقدم را منتشر می‌کنند و سهامدار با پرداخت ارزش اسمی می‌تواند درصد مالکیت خود را حتی پس از افزایش سرمایه حفظ کند.

چه تصمیماتی می‌توان در مورد حق تقدم سهام گرفت؟

سهامداران در مواجهه با اوراق حق تقدم سه راه پیش رو دارند. اول اینکه مبلغ اسمی را بپردازند تا اوراق جدید را خریداری کنند. دوم اینکه می‌توانند حق تقدم را از طریق بازار بورس بفروشند. سومین حالت هم مربوط به زمانی است که هیچ کاری نمی‌کنند و شرکت از طریق فرایند حراج اقدام به فروش اوراق می‌کند.

گواهینامه حق تقدم را چطور می‌توان دریافت کرد؟

با مراجعه به سایت شرکت و یا سایت‌هایی که به صورت آنلاین این گواهینامه را در اختیار سهامداران قرار می‌دهند.

چطور می‌توان حق تقدم را به سهم تبدیل کرد؟

اول باید مبلغ اسمی را بپردازید. سپس بعد از دریافت گواهینامه حق تقدم و پر کردن و ارسال آن به شرکت، باید منتظر بمانید تا حق تقدم به صورت خودکار به سهم تبدیل شود و در پرتفوی شما بنشیند.

چقدر طول می‌کشد تا حق تقدم به سهم تبدیل شود؟

این کار معمولا چهار ماه زمان می‌برد. البته ممکن است بیشتر هم بشود.

آیا می‌توان نماد حق تقدم را همیشه معامله کرد؟

خیر. خرید و فروش نماد حق تقدم تنها در بازه‌ی دو ماهه‌ای که شرکت مشخص می‌کند مجاز است.

آیا می‌توان سهام اصلی را فروخت و حق تقدم آن را نگه داشت؟

بله.

آیا می‌توان بدون داشتن سهام اصلی، اقدام به خرید حق تقدم کرد؟

بله.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا